سما
تماس با من
پروفایل من
نویسنده (های) وبلاگ سما
آرشیو وبلاگ
      اعتقادی (بنام خدا آزادی وبلاکهای ((طتنجیه )) برای خداست و بهیچ حزب وگروهی وابسته نیست . سما .)
کتاب المکاسب2 ( من متون احادیث الشیعه ) نویسنده: سما - سه‌شنبه ٢٠ اردیبهشت ۱۳٩٠

کتاب المکاسب 2

المقصد العاشر فی الربوا و فیه مسائل :

 

(ا) یحرم الربوا حرمة شدیدة حتی انه درهم ربوا عند الله اشد من سبعین زنیة کلها بذات محرم فی بیت الله الحرام و هو سحت و من الکبائر التی قد اوعد الله علیها النار و کان حراما فی جمیع الشرایع .

 

 


 

(ب‌) من استخف به او تهاون فی الاجتناب فهو کافر نعوذ بالله و یضرب عنقه .

 

 

 

(ج‌) انما حرم الربوا لئلایمتنع الناس من اصطناع المعروف و التجارات و ما یحتاجون الیه من جلب ما یحتاجون الیه لأجل المنافع و لم‌یکتفوا به عن غیره و فیه فساد و ظلم و فناء الاموال و سفاهة و اکل بالباطل .

 

 

 

(د) لعن رسول الله صلی الله علیه و آله فی الربوا الربوا و آکله و بایعه و مشتریه و کاتبه و شاهدیه و روی آکل الربوا و مؤکله و کاتبه و شاهداه فی الوزر سواء .

 

 

 

(ه) من کان جاهلا بتحریم الربوا فاکله ثم بلغه النهی فله ما سلف و لایجب علیه الرد و ان بقی له عند الناس شی‌ء منه لم‌یجز له مطالبته و یذره لهم و کذلک ان ورث مالا من جاهل به کان یربی .

 

 

 

(و) من اربی بعد البینة ثم تذکر و تاب یجب علیه رد ما کان من الربوا فی ماله بعینه او مثله الی اربابه و ان لم‌یعرفهم تصدق به و ان اختلط بماله و لم‌یعرف منه الحلال و الحرام اخرج خمسه و الباقی له حلال .

 

 

 

(ز) لیس بین الوالد و ولده ربوا و لا بین العبد و سیده و لا بین المرء و زوجته و لا بین المسلم و اهل الحرب و لا بین المسلم و الذمی و لا بین المسلم و النواصب و یؤدی خمس ما یأخذ منهم الی الامام علیه السلام .

 

 

 

(ح‌) لایکون الربوا الا فی المکیل و الموزون اذا کانا من جنس واحد فلایجوز درهم بدرهمین و لا کیل حنطة بکیلین لا نقدا و لا نسیئة و اما التفاضل فی المعدود و المذروع فلا بأس به .

 

 

 

(ط) لاینظر فیما یکال او یوزن الا الی العامة و لایؤخذ فیه بالخاصة فان کان قوم یکیلون اللحم و یکیلون الجوز فلایعتبر بهم لان اصل اللحم ان یوزن و اصل الجوز ان یعد .

 

 

 

(ی‌) المعدود لا بأس بتفاضله یدا بید و نسیئة .

 

 

 

(یا) النقدان اذا کان درهما بدرهم فلایجوز التفاضل و یکون یدا بید لا نسیئة و ان کان درهما بدینار یجوز کیف شئت یدا بید و نسیئة و لایبعد کراهة النسیئة و لا بأس ببیعهما بالعروض نقدا و نسیئة .

 

 

 

(یب‌) اذا اختلف الجنسان فی المکیلین و الموزونین کالحنطة بالدخن و القطن بالکتان فالتفاضل نقدا جایز و نسیئة مکروه .

 

 

 

(یج‌) یجوز معاملة المکیل بالموزون و بالعکس کیف شئت نقدا و نسیئة .

 

 

 

(ید) لا بأس بمعاملة ما یعد بما یوزن او یکال نقدا و نسیئة کیفما شئت .

 

 

 

(یه‌) ما کان اصله مما یوزن او یکال ثم خرج منه شی‌ء لایوزن و لایکال فلا بأس ببیعه بتفاضل یدا بید و یکره نسیئة مع اتحاد الجنس و ذلک کالقطن و الکتان و الابریسم و امثالها فانها توزن و غزلها ایضا یوزن و اما الثیاب التی تحاک منها لاتوزن و انما تباع بالذراع فالتفاضل فی بیع ثوب قطن بثوبین مثلا نقدا لا بأس به و نسیئة مکروه و اما مع اختلاف الجنسین کثوب قطن بثوبین کتان فلا بأس به نقدا و نسیئة و لا بأس ببیع غزل بالثیاب و ان کان الغزل اکثر وزنا .

 

 

 

(یو) لا بأس بمعاملة حیوان بحیوانین نقدا و نسیئة اتفقا او اختلفا .

 

 

 

(یز) لا بأس بمعاملة حیوان بعرض اذا کان یدا بید و اما الانساء فلا بأس بانساء العرض و اما انساء الحیوان فمکروه و لا بأس بمعاملة حیوان بحیوان و درهم او حیوان و عرض و لا بأس بتعجیل حیوانه و انساء درهمه و عرضه و اما العکس فمکروه و روی الدار بالدارین و جریب ارض بجریبین لا بأس به یدا بید و یکره نسیئة و یحتمل الحمل علی التقیة .

 

 

 

(یح‌) اذا باع رطبا بیابس مع اتحاد الجنس کالرطب بالتمر و العنب بالزبیب فلایجوز نسیئة الا ان یبیعهما نقدا مثلا بمثل .

 

 

 

(یط) البر بالسویق مثلا بمثل و الحنطة بالدقیق مثلا بمثل و الشعیر بالحنطة مثلا بمثل لانهما من جنس واحد و لذا قد ینقلب الشعیر الی الحنطة فی بعض البلاد اذا زرع و السمسم بالدهن مثلا بمثل و البختج بالعنب مثلا بمثل و السویق بالدقیق مثلا بمثل و لایجوز التفاضل بینها لانها من اصل واحد و اما اذا اختلف الاصلان کالحنطة بالسمسم فلا بأس بتفاضلهما یدا بید و اما النسیئة فمکروهة .

 

 

 

(ک‌) لا بأس ببیع الحیوان باللحم و روی کراهته و تحمل علی التقیة .

 

 

 

(کا) لو کان لک علی رجل حنطة فلا بأس بان تأخذ بکیلها شعیرا او تمرا .

 

 

 

(کب‌) لایجوز بیع مکیل او موزون جید بمثلیه ردی کتمر ردی بتمر اجود و زبیب ردی بزبیب اجود فلایجوز مثلین بمثل .

 

 

 

(کج‌) اذا کان لک علی رجل ربوی و اعطاک اکثر منه فلا بأس ان لم‌یکن بشرط و لا بأس بان تهدی الی رجل رجاء ثواب افضل .

 

 

 

(کد) لا بأس فی التخلص من الربوا ان یبیع الدرهم و نحاسا بدرهمین او دراهم و دینارا بدراهم ازید من ثمنها .

 

 

 

بسم الله تعالی

 

 

 

کتاب الشفعة و فیه ثلثة فصول :

 

 

 

فصل فیما فیه الشفعة و فیه مسائل :

 

 

 

(ا) الشُفْعة ثابتة فی کل شی‌ء من عقار او مملوک او حیوان او متاع .

 

 

 

(ب‌) لاتثبت الشفعة فی غیر البیع من سایر المعاملات .

 

 

 

(ج‌) لاتثبت الشفعة فی الشی‌ء المقسوم و لا بد من الاشاعة بین الشریکین .

 

 

 

(د) اذا کان عرصة دار فیها داران و طریقهما واحد فی عرصة تلک الدار فباع صاحب احدیهما داره وحدها من غیر الطریق فیسد هو او المشتری باب الدار من هذا الطریق و یفتح من جانب آخر و لا شفعة لصاحب الدار الاخری فی هذا البیع و ان لم‌یتهیأ له ذلک و لم‌یمکنه المسیر الی داره الا من هذا الطریق فباعها مع الطریق فللشریک شفعة فی الطریق اصالة و فی الدار .

 

 

 

(ه) یجب ان یکون المبیع مبیعا بالثمن فلو کان مبیعا برقیق و متاع و بز و جوهر فلیس لأحد فیه شفعة .

 

 

 

(و) لو تزوج امرأة علی بیت فی دار له و له فی تلک الدار شرکاء جایز له و لها و لا شفعة لأحد من الشرکاء علیها .

 

 

 

(ز) لو کان دار لشریکین فباع احدهما نصیبه و کان الآخر غائبا فجاء سیل و هدم البناء فجاء الشریک و طلب الشفعة لیس له الا الشراء و البیع الاول و لایوضع من الثمن شی‌ء لأجل الانهدام .

 

 

 

فصلفی الشفیع و فیه مسائل :

 

 

 

(ا) لا شفعة لیهودی و لا نصرانی و لا لمخالف .

 

 

 

(ب‌) لا شفعة الا لشریک بالفعل واحد غیر مقاسم فاذا صاروا ثلثة فلا شفعة لواحد منهم .

 

 

 

(ج‌) لا شفعة للجار و انما هی مخصوصة بالشریک .

 

 

 

(د) لاتورث الشفعة اذا مات الشفیع .

 

 

 

(ه) لا ضرر فی شفعة و لا ضرار و الشفعة حق للشفیع علی البایع اذا اقدم علی البیع فشریکه احق به من غیره و لیس للبایع ان یبیع حتی یعرض علی شریکه فان اشتری فهو و الا فغیره احق به ان اشتراه و بطلت شفعته و حق له علی المشتری فلیس للمشتری اذا طولب بالشفعة ان یمتنع .

 

 

 

(و) اذا عرض علی الشفیع و تجافی عنه او قال بارک الله لک فیما اشتریت او بعت او طلب المقاسمة بطلت الشفعة .

 

 

 

(ز) ان طلب رجل شفعة ارض فذهب علی ان یحضر المال فلم‌ینض و کان المال معه بالمصر فلینتظر به ثلثة ایام فان اتاه بالمال و الا فلا شفعة له و بطلت و ان طلب الاجل بعد طلبه الشفعة الی ان یحمل المال من بلد الی آخر فلینتظر به مقدار ما یسافر الرجل الی تلک البلدة و ینصرف و زیادة ثلثة ایام فان وافاه و الا فلا شفعة له و ان قال ان المال فی بلد بعید یکون الانتظار حتی یأتی به ضررا علی المشتری فلا شفعة .

 

 

 

(ح‌) یجب ان یکون الشفیع قادرا علی دفع الثمن بای نحو کان مؤدیا لا مماطلا مضارا .

 

 

 

(ط) وصی الیتیم بمنزلة ابیه یأخذ له الشفعة اذا کان له رغبة .

 

 

 

(ی‌) للغائب شفعة کما للحاضر .

 

 

 

فصل فی الاحکام و فیه مسائل :

 

 

 

(ا) الظاهر من الاخبار ان للشفیع ان یأخذ جمیع المبیع و لا دلیل للبعض .

 

 

 

(ب‌) لا وقت لأخذ الشفعة فمتی ما طلب الشفیع جاز الا ان یؤخر مضارا فلایجوز .

 

 

 

(ج‌) الشفعة حق للشریک غیر المقاسم فی المال المشاع فمهما اراد شریکه ان یبیعه فهو احق به سواءا حین ارادة البیع او حین البیع او بعد البیع فیشتری من البایع ان کان فی یده و یأخذ من المشتری ان کان فی یده .

 

 

 

(د) انما علی الشفیع الثمن و لیس علیه سایر المؤن الذی اغترمه المشتری .

 

 

 

(ه) اذا کان الثمن مؤجلا فعلی الشفیع ذلک و ان کان معجلا فعلیه ذلک .

 

 

 

(و) لا صیغة مخصوصة للأخذ بالشفعة و لایحتاج الی بیع و صلح و غیر ذلک بل یأخذ بها بای لفظ کان .

 

 

 

(ز) انما علی الشریک الذی یرید البیع العرض علی الشفیع لأنه احق و لیس له ان یبیع حتی یعرض فان لم‌یعرض و باع لیس بیعه باطلا و حراما غایة الامر انه یأخذ الشفیع حقه من المشتری لأن حقه فی العین و النهی من البیع قبل العرض نهی تأدیب و اداء حق لا نهی تحریم ظاهرا و اغلب هذه الاحکام غیر منصوص بالخصوص و انما هی فروع اصول القوها الینا .

 

 

 

بسم الله تعالی

 

 

 

کتاب الشرکة و فیه فصلان :

 

 

 

فصل فی اقسام الشرکة و احکامها و فیه مسائل :

 

 

 

(ا) الشرکة جایزة فی جمیع المملوکات و یشترط فی المال المشترک الوحدة فلو کان مالان یستقل بکل واحد واحد فلا شرکة و تطلق ایضا فی الشی‌ء الواحد الذی له ابعاض یقوم ذلک الشی‌ء و یختص کل واحد ببعضه کالشرکة فی الحیوان اذا کان لواحد الرأس و الجلد و لواحد الباقی و ان کان لا شرکة فی الابعاض .

 

 

 

(ب‌) تتحقق الشرکة فی المال بامتزاج المالین امتزاجا یرتفع بینهما التمایز و ان لم‌یرتفع او لم‌یمتزج و اشتری بهما شی‌ء واحد یتحقق الشرکة فی ذلک الواحد و ان لم‌تتحقق فی الثمن .

 

 

 

(ج‌) و تتحقق الشرکة بالعقد او المزج او الحیازة او الارث و قد تکون فی العین و قد تکون فی المنفعة و قد تکون فی الحقوق .

 

 

 

(د) اذا تحقق الشرکة و اتجر بالمال فالربح بینهما و الضعة علیهما علی نسبته الا ان یشترطا الزیادة لواحد منهما فالشرط متبع و ان لم‌یکن له زیادة عمل .

 

 

 

(ه) لایجوز لاحدهما العمل و التصرف فی المال المشترک الا باذن صاحبه علی حسب اذنه فان تعدی فیه و تلف فهو ضامن .

 

 

 

(و) ینبغی مشارکة من اقبل علیه الرزق فانه اخلق للغنی و اجدر باقبال الحظ و لا برکة فی خلطة المحارف .

 

 

 

(ز) لاینبغی للرجل المسلم ان یشارک الذمی و لایبضعه بضاعة و لایودعه ودیعة و لایصافیه المودة الا ان یکون تجارة حاضرة لایغیب عنها المسلم .

 

 

 

(ح‌) لو اشتری احد شیئا و قال لرجل انقد عنی و الربح بینی و بینک فنقد عنه فهما شریکان فی ذلک الشی‌ء فان ربح فلهما و ان وضع فعلیهما و ان لم‌یقل الربح بینی و بینک فیکون علیه الثمن و له الربح و علیه الوضیعة .

 

 

 

(ط) ان شارک رجل فی جاریة لرجل فقال صاحب الجاریة ان ربحنا فلک نصف الربح و ان کانت وضیعة فلیس علیک شی‌ء و کان ذلک عن طیب نفس فلا بأس به .

 

 

 

(ی‌) ان اختان احد الشریکین صاحبه فاطلع علیه لایجوز لصاحبه ان یأخذ من ماله من غیر علمه و یخونه کما خانه .

 

 

 

(یا) لایجوز وطء الامة المشترکة .

 

 

 

(یب‌) یجوز ان یشتری رجل حیوانا و یشرک آخر فی الرأس و الجلد ثم ان ربحا فیه فلکل بحسب ما له فیه من حق .

 

 

 

(یج‌) یجوز ان یشارک العلج فیکون من عنده البقر و البذر و الارض و یکون علی العلج القیام و السقی و العمل فی الزرع فیکون بعد حق السلطان للعلج الثلث مثلا و الباقی للرجل .

 

 

 

(ید) من زرع مأة جریب مما یزرع فاتاه رجل و قال خذ منی نصف بذرک و نفقتک و اشارکک جاز ان شاء الزارع .

 

 

 

(یه‌) لایجوز الاخذ من الطریق المشترک و ان لم‌یضر بالطریق .

 

 

 

(یو) المسلمون شرکاء فی الملح و النار و الماء و الکلأ اذا لم‌تکن فی حیازة مسلم .

 

 

 

(یز) لایجوز اخراج الاجنحة الی الطریق النافذ و الکنیف و المیزاب و کلما یضر بطریق المسلمین .

 

 

 

(یح‌) اذا تداعی اثنان خُصا بین دارین فهو لمن الیه القماط و هی قضیة متبعة .

 

 

 

(یط) من کان له نخلة فی حائط الغیر فان کان مضارا بصاحب الحائط و لو بالدخول بغیر اذن و رؤیة ما یکره من اهله فله قلع النخلة و رمیها الیه .

 

 

 

فصل فی القسمة و فیه مسائل :

 

 

 

القسمة امر حق یجب فیها تعدیل القسمة علی حسب السهام و الا لاتصلح .

 

 

 

(ب‌) اذا عدلت السهام او لم‌تعدل و وقع التراضی بان یتملک کل واحد منهم سهما فلاتحتاج الی قرعة و ان تنازعوا فی السهام او لم‌یقع التراضی یقرع للسهام فیکتب رقاع للاسماء و یعلم علی السهام ثم تخرج علی کل سهم رقعة او تکتب للسهام ثم تخرج علی الاسماء .

 

 

 

(ج‌) اذا کان شریکان بینهما مال منه دین و منه عین و ارادا الاقتسام فاقتسما العین و الدین ثم اقتضی احدهما و توی الآخر فان کانا اشترطا ان یکون التوی علی الآخر و رضیا به فلا شی‌ء علی المقتضی و ان لم‌یشترطا یرد علی صاحبه حقه و لایذهب بماله .

 

 

 

(د) اذا کان شریکان بینهما مال منه بایدیهما و منه غایب عنهما فاقتسما الذی بایدیهما و احال کل واحد منهما نصیبه من الغایب فاقتضی احدهما و لم‌یقتض الآخر فما اقتضاه احدهما فهو بینهما و ما ذهب فهو بینهما .

 

 

 

(ه) اذا اشترک رجلان فی سلم یجوز لهما قسمته قبل ان یقبضا و اذا قبض احدهما و لم‌یقبض الآخر و توی فلا شی‌ء علی القابض ان اشترطا ذلک .

 

 

 

(و) یجوز ان یتفارق الشریکان بان یأخذ احدهما رأس المال و یجعل الربح و التوی للآخر اذا اشترطا عن تراض .

 

 

 

(ز) اذا شارک اثنان فی مال و کان حقهما مجهولا و ارادا القسمة فلا سبیل الیها الا بالتصالح و التراضی .

 

 

 

(ح‌) اذا کان رجل مدیونا فالتوی علی غرمائه فماله لغرمائه و هم شرکاء فیه یقسم بینهم علی قدر حصصهم فان ابی یقسم بینهم علی نسبة حصصهم .

 

 

 

بسم الله تعالی

 

 

 

کتاب المضاربة و فیه مقصدان :

 

 

 

المقصد الاول و فیه مسائل :

 

 

 

(ا) اذا دفع رجل الی رجل مالا لیعمل به و الربح بینهما و التوی علی المالک یسمی مضاربة و قِراضا و ان دفع الیه المال لیعمل به و یرد علیه رأس المال و الربح له و التوی علیه فهو قرض و ان دفع الیه المال لیکون التوی علی الدافع و الربح له فهو بضاعة

 

 

 

(ب‌) لم‌یصل من الشارع فی هذه المعاملة و سایر المعاملات عقد فیکفی فیها ما یدل علیها من قول او فعل او کتابة علم منها التراضی و القصد و المعروف انها جایزة غیر لازمة و هو قریب اذ هی وکالة و للمالک المنع من التصرف فی ماله متی شاء و اراد .

 

 

 

(ج‌) یجوز ان یشترط فیها علیه ما شاء من خصوص العمل و الزمان و المکان و غیرهما فلو خالف العامل و توی المال کان ضامنا و ان سلم فالربح بینهما .

 

 

 

(د) ما انفق المضارب فی سفره فهو من جمیع المال فاذا قدم بلده فما انفق فمن نصیبه .

 

 

 

(ه) من کان بیده مال مضاربة فمات یرد المال الی صاحبه ان ذکر انه له و ان لم‌یذکر و لم‌یوص فهو اسوة الغرماء .

 

 

 

المقصد الثانی و فیه مسائل :

 

 

 

(ا) لایصلح المضاربة بالدین ما لم‌یکن مال معین موجود .

 

 

 

(ب‌) یجوز ان یکون مال المضاربة نقدا او عرضا لاطلاق الاخبار .

 

 

 

(ج‌) الربح یقسم علی الشرط فان شرطا انصافا فهو علی النصف او اثلاثا فهو علی الثلث او ارباعا فهو علی الربع و هکذا .

 

 

 

(د) لیس من الوضیعة علی العامل شی‌ء و الربح علی حسب الشرط .

 

 

 

(ه) لو اشتری المضارب امتعة فربح فی بعض و وضع فی بعض ینقص من حصته من الربح بنسبتها من الوضیعة و الربح وقایة لرأس المال .

 

 

 

(و) الربح مشاع بین العامل و المالک .

 

 

 

(ز) ان اشتری العامل اباه و هو لایعلم برأس المال یقوم العبد فان ربح فیه و لو درهما واحدا انعتق علیه و استسعی العبد فی مال الرجل .

 

 

 

(ح‌) یجوز ان یقرض اکثر المال و یعطی الباقی قراضا و یشترط فیه ان یکون ربحه و ربح مال القرض بینهما .

 

 

 

(ط) یجوز ان یزید العامل من نصیبه نصیب المالک لئلایأخذ منه ماله .

 

 

 

(ی‌) اذا اخذ رجل مالا مضاربة لایحل ان یعینه غیره باقل مما اخذ بان یضارب المالک مثلا بنصف الربح فیعطی غیره بان یکون له الربع مثلا و یأخذ هو الربع من البین .

 

 

 

(یا) اذا کان المضارب امینا و لم‌یفرط لیس علیه غرم ان هلک المال او سرق و کذا المستبضع .

 

 

 

(یب‌) اذا ضمن المالک العامل فلیس له الا رأس ماله و لیس له من الربح شی‌ء .

 

 

 

(یج‌) من اوصی الی احد و اذن له فی المضاربة بمال اولاده و الربح بینه و بینهم جاز .

 

 

 

(ید) من رفع الیه غیر الاب مال یتیم مضاربة فالربح للیتیم و الضمان علی الذی اعطی .

 

 

 

بسم الله تعالی

 

 

 

کتاب المزارعة و المساقاة و انواع التقبلات و فیه مقصدان :

 

 

 

المقصد الاول فی المزارعة و فیه مسائل :

 

 

 

(ا) یستحب الزرع و الغرس و هما احل الاعمال و اطیبها و الکیماء ( الکیمیاء ظ ) الاکبر الزراعة .

 

 

 

(ب‌) یستحب سقی الطلح و السدر و خیر المال بعد البقر النخل من باعه فانما ثمنه بمنزلة رماد علی رأس شاهقة اشتدت به الریح فی یوم عاصف الا ان یخلف مکانها .

 

 

 

(ج‌) یستحب الضرب بالمَر المر المسحاة .

 

 

 

و استخراج الارضین و تأذی الرجل بحر الشمس فی طلب المعیشة و العمل بالید .

 

 

 

(د) ینبغی فی الغرس ان یصب الماء فی حفرته قبل التراب لیأمن من الدود .

 

 

 

(ه) من اراد ان یلقح النخل و لایتبعل ینبغی ان یأخذ حیتانا صغارا یابسة فلیدقها بین الدقین ثم یذر فی کل طلعة منها قلیلا و یصر الباقی فی صرة نظیفة ثم یجعل فی قلب النخل فانها تنفع باذن الله و من اراد ان یجود ثمر نخله فلیأخذ البسرة اذا اینعت و همت ان ترطب فلیغرسها فانه یصیر جیدا .

 

 

 

(و) یکره قطع النخل و الاشجار المثمرة و السدر و ان کان السدر فی بادیة فقطعه اشد کراهة .

 

 

 

(ز) انما یزارع باشاعة النماء بین المتزارعین علی حسب الشرط اما بالنصف او الثلث او الربع و غیرها و لو شرط ان للمالک الهرف و للعامل الافد او بالعکس جاز و لکنها لیست بالمزارعة و انما هی تبرع ارض و عمل کما اذا شرطا ان یکون الکل للمالک فهو تبرع عمل او للعامل فهو تبرع ارض .

 

 

 

(ح‌) لاتقبل الارض بحنطة مسماة منها و لکن بالنصف و الثلث و الربع و غیرها .

 

 

 

(ط) لایزارع علی ان یکون ثلث مثلا للبذر و ثلث للبقر و ثلث للأرض مخافة الربوا و انما یحل الکلام و یحرم الکلام .

 

 

 

(ی‌) هی عقد لازم لاینفسخ الا بالتقایُل او سایر الاسباب الباعثة لذلک .

 

 

 

(یا) لا بأس باستثناء الخراج من الحاصل اولا ثم یقسمون الباقی علی الشرط .

 

 

 

(یب‌) یجوز فی المزارعة ان یزارع سنین مسماة و یجوز ان یزارع الی بلوغ الزرع و الحصاد و الجذاذ و لاتصح بدون تعیین المدة او معروفیتها بینهما .

 

 

 

(یج‌) یجوز مزارعة المسلم المشرک علی کراهیة و علی کل واحد ما شرطا .

 

 

 

(ید) یجوز ان یزارع المزارع غیره او یشارک غیره .

 

 

 

(یه‌) یجوز ان یستأجر الارض من مالکها بشی‌ء معلوم ثم یزارع غیره بما شاء کیف شاء .

 

 

 

(یو) خراج الارض علی المالک و العمل علی العامل و یجوز شرطه علی العامل زاد ام نقص و ان لم‌یشترط علی العامل و زاد السلطان علی العمال و الاکرة فی الخراج و اخذ منهم فالغرم علی المالک لا العمال .

 

 

 

(یز) الزکوة علی کل من المتزارعین فی نصیبه ان بلغ النصاب .

 

 

 

(یح‌) من عین له زرع شی‌ء و زرع غیره فاضر بالارض فعلیه الارش .

 

 

 

(یط) اذا کان ارض فیها ماء و نخل و رمان و فاکهة فقال لرجل اسق هذه من الماء و اعمرها و لک نصف ما اخرج الله عز و جل منها جاز و هو المساقاة .

 

 

 

(ک‌) من زارع رجلا علی أرضه لیعمرها فافسدها فعلیه الارش .

 

 

 

المقصد الثانی فی انواع التقبلات و فیه مسائل :

 

 

 

(ا) القبالة ان تأتی الارض الخربة فتقبلها من اهلها عشرین سنة او اقل او اکثر فتعمرها و تؤدی خراجها .

 

 

 

(ب‌) لاتقبل الارض بحنطة مسماة من تلک الارض او شعیر او غیره و یجوز ان تتقبلها بحنطة مضمونة او غیرها .

 

 

 

(ج‌) یجوز ان تعطی الارض رجلا علی ان یعمرها سنین مسماة .

 

 

 

(د) اذا تقبل الحارث و ضمن علی ان یعطی فی کل جریب مسح علیه وزن مسمی فلا بأس به و ان نقص و غرم او زاد و استفضل .

 

 

 

(ه) ان خرص النخل علی الشریک او علی المساقی و تقبل حصتک علی ان علیه الغرم و له الغنم جاز .

 

 

 

(و) ینبغی ان یکون الخرص حین بلوغ الثمرة لئلایلزم غررٌ .

 

 

 

(ز) لا بأس بتقبل الارض بالدنانیر و الدراهم .

 

 

 

(ح‌) یجوز دفع الارض الی احد علی ان یکفیک خراجها و یأکل ما فضل او یعطیک شیئا مسمی و روی فیما یقول فیه کلها و اد خراجها لا بأس به ان شاؤا ان یأخذوها اخذوها .

 

 

 

(ط) ان کان فی ارض علوج اسکنهم اهلها فیها فتقبلت الارض من اهلها فلاتدخل العلوج فی القبالة و لیس لک کراء بیوتهم و اخراجهم و لیس لک جزیة رؤسهم و لاتدخل فی القبالة نعم یمکن تقبل الارض مع العلوج من السلطان .

 

 

 

(ی‌) لایجوز سخرة المسلمین و ینبغی الاحسان بالفلاحین .

 

 

 

(یا) یجوز سخرة العلوج و الاکرة مع الشرط و لیس لک ان تأخذ منهم شیئا حتی تشارطهم و ان کان کالمستیقن ان کل من نزل تلک القریة اخذ ذلک منه .

 

 

 

(یب‌) یجوز النزول علی اهل الخراج ثلثة ایام و لاینزل علی المسلم الا بأذنه .

 

 

 

بسم الله تعالی

 

 

 

کتاب الاجارة و فیه مقصدان :

 

 

 

المقصد الاول فی الاجارة و شروطها و فیه مسائل :

 

 

 

(ا) الاجارة مشروعة بالکتاب و السنة .

 

 

 

(ب‌) الاجارة لازمة و الوفاء بها واجب لاتنفسخ الا بالتقایل او باحد الاسباب الموجبة الآتیة

 

 

 

(ج‌) لاینقض البیع الاجارة و السکنی فان کان المشتری عالما صبر الی ان ینقضی مدة الاجارة و ان کان جاهلا بطل للغرر .

 

 

 

(د) تبطل بموت کل واحد من الموجر و المستأجر و ان کانت للارضاع تبطل بموت الرضیع ایضا .

 

 

 

(ه) یجوز ان یکتری الدابة الی مکان معین و یشترط ان جاوزته فلک کذا و کذا زیادة .

 

 

 

(و) من استأجر بیتا له باب الی بیت آخر فیه امرأة اجنبیة و لم‌ترض باغلاق الباب یتحول منه فانه یخاف علیه الشیطان .

 

 

 

(ز) لایجوز سخرة المسلم .

 

 

 

(ح‌) لایجوز ان یستعمل الاجیر قبل تعیین اجرته .

 

 

 

(ط) المستأجر ضامن لأجر الاجیر حتی یقضیه الا ان یکون الاجیر دعاه الی وضعه فی ید الغیر فرضی به فان فعل فحقه حیث وضعه .

 

 

 

(ی‌) ان القاریجار یعطی اجرته عند فراغه من العمل و ینبغی ان یعطی قبل ان یجف عرقه .

 

 

 

(یا) یحرم منع الاجیر اجرته .

 

 

 

(یب‌) یجوز الاستیجار بالدراهم و الدنانیر و الاجناس و العروض و بنفقته .

 

 

 

(یج‌) من استأجر اجیرا و جعل یعطیه طعاما و قطنا او غیرهما ثم تغیر سعرها یحتسب له بسعر یوم شارطه فیه .

 

 

 

(ید) یکره ان یوجر الانسان نفسه جملة .

 

 

 

(یه‌) یجوز ان یوجر نفسه بشی‌ء معروف لِیُبَذْرق القوافل .

 

 

 

(یو) لایجوز اخذ الاجرة علی الاذان .

 

 

 

(یز) لایجوز اخذ الاجرة علی الصلوة بالناس .

 

 

 

(یح‌) روی من نذر صیاما فعجز یعطی من یصوم عنه کل یوم مدین .

 

 

 

(یط) یجوز ان یوجر الانسان نفسه للحج عن غیره .

 

 

 

(ک‌) یجوز اخذ الاجرة للزیارة عن غیره .

 

 

 

(کا) یجوز اخذ الاجرة علی تعلیم القرآن و غیره و لایبعد کراهته و کراهة ما یهدی الیه لأجل التعلیم و یکره له شرط الاجرة و ینبغی الایتجار بتعلیمه .

 

 

 

(کب‌) لا بأس بان یوجر نفسه لکتابة القرآن .

 

 

 

(کج‌) لایجوز اخذ الرشوة لتعلیم الفقه .

 

 

 

(کد) لا بأس باجر السمسار ان اشتری للناس یوما بعد یوم بشی‌ء مسمی .

 

 

 

(که‌) من آجر ولده مدة ثم جاء مستأجر آخر یستأجر بزیادة یجب علیه الوفاء للأول ما لم‌یعرض لابنه مرض او ضعف .

 

 

 

(کو) من آجر غلامه فضیع شیئا للمستأجر فمولاه ضامن لکن یستسعی العبد و ان عجز فلیس علیه و علی مولاه شی‌ء و ان اخذ المولی اجره فابق فالمولی ضامن لبقیة المدة و اذا آجر العبد نفسه لایحل له ان یشترط لنفسه شیئا یأخذه من المستأجر .

 

 

 

(کز) لا بأس بأجرة فحل الضراب .

 

 

 

المقصد الثانی فی الاحکام و فیه مسائل :

 

 

 

(ا) من استأجر اجیرا علی ان یصلح فافسد فهو ضامن .

 

 

 

(ب‌) ما تلف فی ایدی الصناع بغیر جنایتهم ان کان الصانع امینا صدق و ان کان متهما حلف او اقام البینة علی انه تلف بغیر تفریط منه و الا فهو ضامن .

 

 

 

(ج‌) ان شرط علی الصانع ان یعطی فی وقت کذا فلم‌یعط و تلف المتاع بعد الوقت ضمن .

 

 

 

(د) المکاری اذا تلف المال منه ان کان مأمونا لیس علیه شی‌ء و الا فهو ضامن او یقیم البینة انه غلب علیه و الحمالون کالصناع اذا تلف المال معهم ان کانوا مأمونین فلا ضمان علیهم و الا فعلیهم البینة او الحلف و ان لم‌یفعلوا فعلیهم الضمان .

 

 

 

(ه) صاحب الحمام لایضمن اذا ضاع المال و الثیاب فیه .

 

 

 

(و) یکره ان یضمن من یبیع للقوم باجر مال القوم الا ان یطیب نفسه .

 

 

 

(ز) الظئر و القابلة مأمونتان .

 

 

 

(ح‌) اذا دفع الظئر الرضیع الی غیرها فذهبت به و لم‌تأت علیها الدیة او تأتی به .

 

 

 

(ط) من تکاری رجلا یوافی به السوق یوم کذا و لم‌یفعل یجب ان یصطلحا .

 

 

 

(ی‌) من تکاری دابة یوافی به السوق یوم کذا و شرط انه ان احتبس یحط لکل یوم کذا و کذا یجوز الشرط ما لم‌یحط بجمیع کراه .

 

 

 

(یا) من اکتری دابة الی موضع فاعیت فی الطریق یعطی صاحب الدابة کراها بقدر ما قطع من الطریق .

 

 

 

(یب‌) لیس علی مستأجر الدابة غرم ان تلفت او عیبت اذا لم‌یفرط و ان کان مأمونا فلیس علیه ضمان و الا فعلیه البینة علی عدم التفریط و ان لم‌یفعل فعلیه الضمان .

 

 

 

(یج‌) من استوجر لیحفر بئرا عشر قامات فحفر اقل منها یجزأ الاجرة بخمسة و خمسین جزءا ثم یعطی لکل قامة بقدر سمیه من العدد .

 

 

 

(ید) من کان اجیرا لرجل لایجوز له العمل للغیر الا باذنه .

 

 

 

(یه‌) من تقبل بعمل باجر معلوم لایجوز ان یقبل به غیره باقل منه الا ان یعمل فیه او له هو عملاً .

 

 

 

(یو) من استأجر ارضا او بیتا او رحی او حانوتا او اجیرا باجرة معلومة لایجوز ان یوجرها غیره بازید منه الا ان یعمل فیها عملا او یغرم فیها غرما .

 

 

 

(یز) من استأجر دارا بعشرة دراهم فسکن ثلثیها و آجر ثلثها بعشرة دراهم جاز و لایؤاجرها باکثر .

 

 

 

(یح‌) یجوز ان یستکری الارض بمأة دینار فیکری نصفها بخمسة و تسعین دینارا .

 

 

 

(یط) لا بأس ان یشارک فیما استأجر غیره و یشترط الشریک ان علیه سهمه من الاجر و ما ربح من کسبه فبینهما .

 

 

 

(ک‌) ان کان رحی علی ماء ینقطع فی بعض السنة یجوز ان یجعل جل الاجارة فی الاشهر التی یجری فیها الماء .

 

 

 

(کا) یجوز اجارة الارض بالنقد و الطعام المضمون و لکن لایؤاجر بطعام تلک الارض او ارض اخری معینة .

 

 

 

(کب‌) الظاهر جواز اجارة الشی‌ء لما یعد فی العرف منفعة کاجارة الاشجار للثمار و المرأة للارضاع و الشاة لشرب لبنها .

 

 

 

(کج‌) لایجوز استیجار المرأة للارضاع مع کراهة زوجها و لایجوز ارضاعها بغیر اذن زوجها .

 

 

 

(کد) من بنی فی ارض الاجارة بغیر اذن یرفع بناءه و یسلم الارض الی صاحبها و ان غرس فیها فان استأمره یعطی الآمر قیمة الغرس و یکون له و ان لم‌یستأمره فعلیه الکراء و له الغرس یقلعه و یذهب به حیث یشاء .

 

 

 

(که‌) لایجوز ان یؤاجر شیئا لأجل محرم .

 

 

 

(کو) اذا زاد السلطان علی الارض المستأجرة فهی علی رب الارض .

 

 

 

بسم الله تعالی

 

 

 

کتاب الجعالة و فیه مسائل :

 

 

 

(ا) الجعالة امر جایز و المراد ان یجعل صاحب المال لمن یعمل فیه عملا معینا فی الجملة جعلا و اجرا کأن یقول من رد الی عبدی فلانا فله عندی کذا .

 

 

 

(ب‌) للمالک ان یمنع بعد قوله ذلک عن تصرف الناس فی ماله فلایجوز لأحد التصرف فیه ثم لا شی‌ء علی المالک و ان تلبس احد بعد قوله ذلک بشی‌ء من العمل ثم منع المالک من التصرف فعلیه اجرة مثل العامل و لایذهب بحقه و ان تم العمل کما قال المالک فله الجعل المسمی و اما العامل فله الفسخ علی کل حال و لیس له شی‌ء الا بعد تمام العمل .

 

 

 

(ج‌) یصح جعل الجعل علی کل عمل محلل ینتفع به .

 

 

 

(د) لایجب تعیین جمیع حدود العمل و لا تعیین الجعل تعیینا تاما فیجوز الجعل علی زراعة الارض بربع الحاصل مثلا و بنصف العبد الآبق اذا رده و ببعض المال اذا وجده و هکذا و ان ابهم لفظا فله المسمی علی المعروف کثوب او دار او نفقة یوم لأن العامل یقدم علی المفهوم العرفی منه .

 

 

 

(ه) یشترط فی الجاعل عدم السفاهة و الصغر و اما العامل فکل من کان اذا اطلق و الا فکل من جعل له .

 

 

 

(و) و من وجد الضالة او الآبق قبل جعل الجعل فیجب علیه الرد لأن المسلم یرد علی المسلم .

 

 

 

(ز) ان تعدد العاملون اشترکوا فی الاجرة و ان جعل لکل واحد جعلا و اتموه مجتمعین فلکل واحد منهم اجرة المثل لأنه لم‌یتمه واحد منهم .

 

 

 

(ح‌) لو جعل جعلا علی رده من بعید فاتی به من قریب فله اجرة مثله و ان رده من البلد الابعد فلا شی‌ء له و نحن ذکرنا هذه الاحکام لانها المستفادة من قوله من فعل کذا فله کذا .

 

 

 

(ط) لایجوز الجعالة علی المؤاکلة بان یقول ان اکلت کذا و کذا فلک کذا و کذا .

 

 

 

(ی‌) یجوز اخذ الجعل علی دخول الناس حمامه .

 

 

 

(یا) یجوز اخذ الجعل علی الفصد .

 

 

 

(یب‌) یجوز اخذ الجعل علی الحجامة و یکره للحجام الشرط لا المحجوم و ینبغی له صرف اجره فی علف الناضح ان کان له .

 

 

 

(یج‌) یجوز اخذ الجعل علی رد الآبق و الضالة .

 

 

 

(ید) یکره اجر النیاحة و لاتشارط النائحة و ان اعطیت شیئا اخذت و تستحل کسبها بضرب احدی یدیها علی الاخری .

 

 

 

(یه‌) لا بأس بجعل الخافضة و الماشطة ما لم‌تشارط الماشطة .

 

 

 

(یو) لایجوز اخذ الجعل للمغنیة و عطاؤه .

 

 

 

(یز) من نوی الجعل فی الضالة فتلفت فهو ضامن و ان جعل المالک جعلا علی عمل فجنی ید العامل فیه جنایة فهو ضامن و ان غلبه غیره من دون تعد او تفریط من العامل فلا ضمان علیه و هو ان کان امینا صدق و ان اتهمته فان اقام بینة علی انه تلف منه من غیر تفریط صدق و الا فتستحلفه فان حلف فلا شی‌ء علیه .

 

 

 

(یح‌) یجوز ان یأخذ الدلال الجعل علی الشراء لک .

 

 

 

(یط) یجوز اخذ الجعل علی تعلیم عمل .

 

 

 

(ک‌) یجوز اخذ الجعل علی معالجة الدواء للناس .

 

 

 

(کا) یجوز للرجل ان یرشو الرشوة علی ان یتحول الرجل من مسکنه و یسکن هو .

 

 

 

(کب‌) یجوز جعل الجعل للمسابقة .

 

 

 

(کج‌) یجوز ان یجعل الجعل ربح المتاع بان یقول ابتع لی متاعا و الربح بینی و بینک .

 

 

 

(کد) یکره ان یأخذ الدلال من البایع ربحا لنفسه لیشتری للناس .

 

 

 

(که‌) لا بأس بما یأخذه القاضی من الوالی الحق من النوال لیستغنی عن الناس و یحرم علیه الرزق من سلطان الجور و من الناس و الرشوة منهم .

 

 

 

(کو) لا بأس باخذ الاجر علی حل السحر دون عقده .

 

 

 

بسم الله تعالی

 

 

 

کتاب احیاء الموات و فیه مقصدان :

 

 

 

المقصد الاول فی احکام الارضین و فیه مسائل :

 

 

 

(ا) اعلم ان الارض لله جل و عز لا شریک له یورثها من یشاء من عباده و قد اورثها اولا آدم خلیفته علیه السلام ثم المصطفین الذین اصطفاهم الله و خلفهم فی الارض بعده الی ان اورثها نبینا محمدا صلی الله علیه و آله ثم بعده الخلفاء من بعده و الیوم جمیع الارض و ما علیها و ما یخرج منها لبقیة الله عجل الله فرجه و ظهورَ دولته ثم یباح لکل احد منها ما اباحه له منها .

 

 

 

(ب‌) ما اباحه الامام علیه السلام للناس فی الاحکام العامة فهو لهم مباح کما روی لیس للمرء الا ما طابت به نفس امامه و ما بقی فهو باق علی ما کان و ذلک کارض لم‌یکن فیها هراقة الدماء و لم‌یوجف علیها بخیل و لا رکاب و قوم صولحوا و اعطوا بایدیهم و ما کان من ارض خربة او بطون اودیة و المعادن و الآجام و قطایع الملوک و کل ارض هلک اهلها جمیعا او جلوا و ترکة کل من مات و لا وارث له و لا مولی و غنائم قوم غزوا بغیر اذن الامام و الفرات و دجلة و نیل مصر و مِهران و هو نهر الهند و نهر بلخ المسمی بجیحان و الخشوع و هو نهر الشاش بماوراءالنهر و سیحان نهر بالشام و البحر المطیف بالدنیا و صفو الغنائم و رؤس الجبال .

 

 

 

(ج‌) من احیی ارضا مواتا فهی له .

 

 

 

(د) اذا کان ارض لها اهل و ترکوها من غیر علة حتی خربت فمن احیاها فهی له بمقتضی الاخبار و قیل هو اولی بذلک و یؤدی الی صاحبه حقه و طسقه و قیل غیر ذلک و الاحتیاط لایخفی .

 

 

 

(ه) ما غلب علیها غیر الشیعة من الارض فهی له حرام و کسبهم منها حرام و اذا قام القائم عجل الله فرجه یأخذها منهم و یخرجهم منها صغرة .

 

 

 

(و) من حفر وادیا بدئیا لم‌یسبقه الیه احد فهو له .

 

 

 

(ز) ما کان فی ایدی اهل الذمة الیوم من الارض او احیوا شیئا منها یحکم لهم به و یجوز الشراء منهم .

 

 

 

(ح‌) روی ما معناه من عطل ارضا ثلث سنین متوالیة من غیر ما علة اخذت من یده و دفعت الی غیره و ان الله سبحانه جعل الارض وقفا علی عباده .

 

 

 

المقصد الثانی فی ما یتعلق بهذا الکتاب من المسائل و فیه مسائل :

 

 

 

(ا) من حفر قنوة اولا ثم جاء آخر و اراد حفر قنوة اخری بجنبها فله ذلک ما لم‌تضر الثانیة بالاولی و لم‌تنقص ماءها فان اضرت الثانیة بالاولی فلصاحب الاولی منعها ان شاء و ان کانت الاولی تضر بالثانیة فلیس لصاحب الثانیة علی صاحب الاولی سبیل .

 

 

 

(ب‌) ان کان قنوتان متجاورتان و اراد صاحب احدیهما ان یکرب قنوتها و یجعلها اغور و کان ذلک یضر بجاره فلایجوز له ذلک .

 

 

 

(ج‌) حریم النخلة طول سعفها .

 

 

 

(د) ما بین البئر المَعْطِن و هی ما یسقی منها الابل الی البئر المعطن اربعون ذراعا .

 

 

 

(ه) ما بین بئر الناضح الی بئر الناضح اربعون ذراعا .

 

 

 

(و) الطریق یتشاح علیه فحده سبع اذرع و روی اذا تشاحوا فی سبع و اربع یکون خمس اذرع .

 

 

 

(ز) حریم المسجد اربعون ذراعا .

 

 

 

(ح‌) حریم البئر العادیة خمسون ذراعا .

 

 

 

(ط) حریم البئر المحدثة خمسة و عشرون ذراعا .

 

 

 

(ی‌) روی حریم الزرع ستمأة ذراع .

 

 

 

(یا) حریم المؤمن فی الصیف باع و روی عظم ذراع .

 

 

 

(یب‌) اذا کان نهر لرجل و علیه رحی لرجل آخر و اراد صاحب النهر ان یسوق ماءه فی غیر ذلک النهر و یعطل هذه الرحی و یضر باخیه لایحل له .

 

 

 

(یج‌) المسلمون شرکاء فی ماء الوادی و النار و الکلأ و الملح .

 

 

 

(ید) نهی عن بیع فضل الماء فی الاودیة و السیول الذی استغنیت عنه و عن بیع فضل الکلأ .

 

 

 

(یه‌) یجوز ان یعیر فضل الماء اخاه و یأخذ منه یوما آخر .

 

 

 

(یو) قضی رسول الله صلی الله علیه و آله فی واد لبنی‌قریظة یسمی وادی مهزور ان یؤخذ فی القریة العلیا للزرع الی الشراک و للنخل الی الکعب و فی روایة الی الساقین و لعلهما واحد اذا کان المراد اسفل الساقین ثم یسرح الماء لما یلیها و هکذا حتی ینقطع الحوائط و یفنی الماء .

 

 

 

(یز) اذا کان مرعی مملوک یجوز بیعه .

 

 

 

(یح‌) یجوز بیع الحصاید . تمت .

 

 

 

بسم الله تعالی

 

 

 

کتاب الاصطیاد و فیه فصول :

 

 

 

فصل فیما یصاد بالسباع و ما یتعلق به و فیه مسائل :

 

 

 

(ا) الصید من الطیر ما ملک جناحه و طار بین السماء و الارض فالفراج لیست بصید و کذا الدجاج الحبشی .

 

 

 

(ب‌) طلب الصید یفسد القلب و ینبت النفاق و سفره لهو و لیس بمسیر حق الا اذا کان لطلب الرزق .

 

 

 

(ج‌) یجوز الصید بالکلاب المکلبة ای المعلمة .

 

 

 

(د) یجوز اکل ما صید بالکلاب المکلبة و ان قتلته و اکلت منه .

 

 

 

(ه) الکلاب الکردیة و السلوقیة سواء فی الصید الا انه یکره اکل صید الکلب الاسود البهیم .

 

 

 

(و) لایشترط فی الکلب ان یکون معلما قبل بل ان علمه من ساعته و ارسله جاز .

 

 

 

(ز) اذا ارسلت کلبا او کلابا معلمة ثم شارکها غیر معلم فی الصید لایؤکل لأنک لاتدری قتله معلم ام لا الا ان تدرک ذکوته فکله .

 

 

 

(ح‌) یجب التسمیة عند ارسال الکلب .

 

 

 

(ط) من نسی ان یسمی حین الارسال جاز اکل صیده و من تعمد فلایأکل مما قتله الکلب الا ان یدرک ذکوته .

 

 

 

(ی‌) لایکفی تسمیة غیر المرسل .

 

 

 

(یا) لا بأس بصید المجوس و نصاری العرب اذا اعطوکه حیا و ذکیته و اما ان اعطوکه میتا فلاتأکل لاشتراط التسمیة فی الارسال .

 

 

 

(یب‌) ان افلت الکلب من غیر ارسال و صاد لایؤکل الا ان تدرک ذکوته .

 

 

 

(یج‌) یجوز ان یأخذ المسلم کلب المجوسی المکلب و یعلمه ثانیا و یرسل و یسمی .

 

 

 

(ید) ان ارسلت الکلب و صاد فان قتله قبل ان تدرکه او ترکته حتی قتله حل اکله و ان حصل فی یدک حیا لا بد من تذکیته .

 

 

 

(یه‌) ان اکل الکلب من الصید فلم‌یبق الا بضعة منه حل اکلها .

 

 

 

(یو) من ارسل و صاد ثم جاءه و الصید حی و لیس معه سکین یدعه حتی یقتله فانه بمنزلة التذکیة و اما اذا اخذه منه فلایأکل منه حتی یذکیه .

 

 

 

(یز) یؤکل من صید الکلب اذا صاد بمشهدک اما اذا غاب فلایؤکل الا ان تدرکه حیا فتذکیه

 

 

 

(یح‌) لایجوز اکل صید الفهد الا ان تدرک ذکوته .

 

 

 

(یط) لایحل صید الصقورة و البزاة و کل شی‌ء غیر الکلب .

 

 

 

فصل فیما یصاد بالسلاح و فیه مسائل :

 

 

 

(ا) یجوز الصید بکل سلاح و ان قتله و قد سمی الله حین ضربه به حل اکله .

 

 

 

(ب‌) ان ضرب الصید بسلاح و غاب عنه ثم وجده و قد مات فان علم ان سلاحه قتله دون سبب آخر حل اکله .

 

 

 

(ج‌) ان صید صید و توزعه الناس قبل ان یموت لا بأس به .

 

 

 

(د) لا بأس ان یرمی صیدا اثنان و قد سمی کل واحد .

 

 

 

(ه) ان ضرب صیدا فابان منه عضوا لم‌یؤکل منه و اکل سایره و ان قده نصفین اکلهما و ان قطعه جزلین مختلفین یأکل ما یلی الرأس و یدع ما یلی الذنب و روی فارم باصغرهما و کل الاکبر .

 

 

 

(و) ان لم‌یکن لک سهم و کان لک نبل او معراض فرمیت به و قتلت حل لک اکله ان ذکرت اسم الله علیه و ان لم‌یکن لها زج حدید و ان کان له سهم ذو زج فیکره الصید بالمعراض و ما لیس له زج .

 

 

 

(ز) من رمی و شک بعده فی التسمیة حل اکل رَمِیَّتِهِ .

 

 

 

(ح‌) من وجد صیدا فیه سهم و هو میت لایدری من قتله لایطعمه .

 

 

 

(ط) من رمی صیدا فخرقه السهم حتی یخرج من الجانب الآخر یأکله .

 

 

 

(ی‌) ان وقع الصید بعد الرمی فی ماء او تدهده من جبل فمات فلاتأکله .

 

 

 

(یا) من رمی صیدا و هو علی جبل او حائط فیخرق فیه السهم فیموت فکل منه و ان وقع فی الماء من رمیتک و رأسه فی الماء فمات فلاتأکل منه و اذا کان رأسه خارجا من الماء فمات فکله .

 

 

 

(یب‌) لایؤکل ما قتله البندق و الجلاهق و الحجر .

 

 

 

(یج‌) من صاد بحبالة یذکی الصید و یأکله فان قطع منه عضو فی الحبالة فهو میت فان کان الباقی حیا یذکیه و یأکله .

 

 

 

(ید) ما مات من السمک فی الحبالة قبل ان یخرجها مکروه .

 

 

 

(یه‌) یجوز صید الحوت من البر و البحر و صیده اخذه و ان لم‌یسم .

 

 

 

فصل فی الاحکام و فیه مسائل :

 

 

 

(ا) یکره رمی الصید بما هو اکبر منه .

 

 

 

(ب‌) من صاد صیدا یملک جناحه فهو له .

 

 

 

(ج‌) یکره صید الحمام بالامصار .

 

 

 

(د) ان صاد طیرا و هو یعرف انه لمن هو یرده علیه .

 

 

 

(ه) من صاد طیرا فجاء یطلبه من لایتهمه یرده علیه .

 

 

 

(و) من صاد طیرا یملک جناحه فی عمران او خراب فی مصر او بادیة و لایعرف له طالبا فهو له .

 

 

 

(ز) من ابصر طیرا و تبعه حتی وقع علی شجر فجاء رجل آخر فاخذه فللعین ما رأت و للید ما اخذت .

 

 

 

(ح‌) ان افلتک شی‌ء من الطیر ترید ذبحه او ند علیک فارمه بسهمک فاذا هو سقط فذکه بمنزلة الصید .

 

 

 

(ط) لاینبغی اخذ الفراخ من وکرها ان الفرخ فی وکره فی ذمة الله ما لم‌یطر .

 

 

 

(ی‌) لو ان رجلا رمی صیدا فی وکره فاصاب الطیر و الفراخ جمیعا یؤکل الطیر و لایؤکل الفراخ و ذلک لأن الفراخ لیست بصید ما لم‌تطر و انما تؤخذ بالید و انما تکون صیدا اذا طارت .

 

 

 

(یا) یکره صید السمک قبل الصلوة یوم الجمعة .

 

 

 

(یب‌) یکره اتیان الفراخ فی اعشاشها حتی تریش و الطیر فی منامه و منامه اللیل .

 

 

 

فصل فی ما رخص فی قتله و ما نهی عنه و فیه مسائل :

 

 

 

(ا) یکره قتل الخطاف و ان کان مما یؤکل .

 

 

 

(ب‌) یستحب اجارة کل طیر مستجیر .

 

 

 

(ج‌) نهی عن قتل ستة النحلة و النملة و الضفدع و الصرد و الهدهد و الخطاف و فی روایة عن الصوام ایضا و عن القنبرة و عن اکلها و سبها و لعب الصبیان بها و عن قتل الشقِرّاق .

 

 

 

(د) امر بقتل خمسة الغراب و الحدأة و الحیة و العقرب و الکلب العقور و الکلب الاسود البهیم .

 

 

 

(ه) یکره اکل حمام الحرم و لو صید فی الحل .

 

 

 

(و) روی ان اقذر الذنوب ثلثة و عد منها قتل البهیمة .

 

 

 

(ز) لایجوز قتل الهرة .

 

 

 

(ح‌) من قتل کلب الصید او کلب الغنم او کلب الحائط او البازی یغرمه .

 

 

 

(ط) یجوز علی کراهة قتل الذر و النملة آذینک او لم‌یؤذینک .

 

 

 

(ی‌) لا بأس بقتل القملة فی الحرم و غیره .

 

 

 

(یا) یجوز للمحرم و غیره قتل البقة و البرغوث اذا آذاه .

 

 

 

(یب‌) من رأی فی رحله حیة فلایقتلها حتی یراها اربع مرات فان رآها الرابعة فله ان یقتلها و اذا رأی حیة فی طریق یقتلها و کل حیة یجدها فی البریة یقتلها الا الجان و نهی عن قتل عوامر البیوت .

 

 

 

(یج‌) روی فی الوزغ هو رجس و هو مسخ فاذا قتلته فاغتسل .

 

 

 

(ید) کل شی‌ء ارادک فاقتله .

 

 

 

بسم الله تعالی

 

 

 

کتاب القصابة و الذباحة و فیه فصول :

 

 

 

فصل فیمن یذکی و فیه مسائل :

 

 

 

(ا) نهی عن القصابة فانه یذبح حتی یذهب الرحمة من قلبه .

 

 

 

(ب‌) الذبیحة لایؤمن علیها الا المسلم .

 

 

 

(ج‌) القصابون مؤتمنون فیشتری اللحم من سوق المسلمین و لایسأل عنه .

 

 

 

(د) اذا قوی الغلام علی الذبح و سمی و رأیته حل ذبیحته .

 

 

 

(ه) یحل ذبیحة المرأة المسلمة علی کراهة فی فعلها لا فی الذبیحة .

 

 

 

(و) لا بأس بذبح الخصی .

 

 

 

(ز) لا بأس بذبح الاعمی اذا سدد الی القبلة .

 

 

 

(ح‌) لا بأس بذبح الرجل و هو جنب .

 

 

 

(ط) لا بأس بذبح الاغلف .

 

 

 

(ی‌) لا بأس بذبح ولد الزنی و ان عرف به .

 

 

 

(یا) لایحل ذبایح اهل الکتاب و ان سموا و حضرتهم .

 

 

 

(یب‌) لایحل ذبایح النصاب و غیر المستضعفین من المخالفین من غیر تقیة و اما فی دار التقیة فلا بأس بها .

 

 

 

(یج‌) لایحل ذبایح الغلاة و المجبرة و کل من خالف الاثنی‌عشریة الا فی وقت الضرورة .

 

 

 

(ید) لایحل ذبایح الکفار بانواعهم .

 

 

 

فصل فی انواع التذکیة و فیه مسائل :

 

 

 

(ا) تذکیة الابل نحره .

 

 

 

(ب‌) تذکیة ما سوی الابل ذبحه من مذبحه .

 

 

 

(ج‌) اذا استصعب الذبیحة تعرقب و ان لم‌یقدر علیها یحلها ما یحل الوحش .

 

 

 

(د) اذا تردت انسیة تنحر او تذبح من حیث امکن و یسمی علیها .

 

 

 

(ه) اذا ند بعیر او غیره و هو ممتنع فضربه فسقط فان ادرکه و هو حی یذکیه .

 

 

 

(و) اذا ذکی الام و فی بطنه ولده فان کان تام الخلقة و منه ان یشعر او یوبر و مات فکله و ان بقی حیا فاذبحه و ان مات قبل ان تذکیه فلاتأکله .

 

 

 

(ز) ذکوة الجراد اخذه و لو وجده میتا فلایأکله .

 

 

 

(ح‌) ذکوة السمک اخذه حیا من ماء او غیره .

 

 

 

فصل فی کیفیة الذبح و فیه مسائل :

 

 

 

(ا) یجب ان یستقبل الذابح بذبیحته و نحیرته القبلة .

 

 

 

(ب‌) اذا جهل ان یوجهها الی القبلة فلا بأس .

 

 

 

(ج‌) اذا نسی او اخطأ ان یوجهها الی القبلة فلا بأس .

 

 

 

(د) یجب ان یسمی علی ذبیحته .

 

 

 

(ه) ان نسی التسمیة و کان الذابح مسلما فلا بأس .

 

 

 

(و) ان ذبح و نسی ان یسمی یسمی اذا ذکر و یقول بسم الله علی اوله و آخره .

 

 

 

(ز) ان سبح او کبر او هلل او حمد الله فهذه کلها من اسماء الله فلا بأس .

 

 

 

(ح‌) روی ان الصلوة علی النبی صلی الله علیه و آله واجبة حال الذبح .

 

 

 

(ط) لایجوز الذبح اختیارا الا بالحدید و لایؤکل ما ذبح بغیره .

 

 

 

(ی‌) اذا لم‌یکن حدیدة یجوز بما قطع الاوداج و الحلقوم .

 

 

 

(یا) النحر فی اللبة و الذبح فی الحلق اختیارا .

 

 

 

(یب‌) اذا تعاصی الذی ترید ذبحه یفعل به کما یفعل بالصید .

 

 

 

(یج‌) اذا تردی و لم‌یتمکن من مذبحه و منحره یذبحه او ینحره من ای عضو امکن .

 

 

 

(ید) الواجب قطع الاوداج و الحلقوم .

 

 

 

(یه‌) لایذبح من القفا و لایدخل السکین تحت الحلقوم فیذبحه .

 

 

 

(یو) السنة فی ذبح الطیر ان یذبحه و یرسله و ان کان شی‌ء من الغنم فامسک صوفه او شعره و لایمسک یدا و لا رجلا و اما البقر فیعقلها و یطلق ذنبها و اما البعیر فیشد اخفافه الی اباطه و اطلق رجلیه و ینحر و هو قائم من جانب الیمین و روی ینحر بدنته معقولة یدها الیسری ثم یقوم من جانب یدها الیمنی و یقول بسم الله و الله اکبر اللهم هذا منک و لک اللهم تقبل منی ثم یطعن فی لبتها ثم یخرج السکین بیده فاذا وجبت قطع موضع الذبح بیده و روی یعقلها ان شاء قائمة و ان شاء بارکة .

 

 

 

(یز) ان افلتک شی‌ء من الطیر و انت ترید ذبحه او ند علیک فارمه بسهمک فاذا هو سقط فذکه بمنزلة الصید .

 

 

 

(یح‌) لاینبغی نخع الذبیحة حتی تموت و کذا لایکسر الرقبة حتی تبرد .

 

 

 

(یط) من ذبح و سبقه السکین حتی قطع الرأس فلا بأس و لکن لایتعمد ذلک .

 

 

 

(ک‌) یجب ان یکون الذبیحة قبل الذبح حیة و علامتها ان یتحرک ذنبها او یطرف عینها او یرکض رجلها او یتحرک اذنها و اما ما یعتبر بعد الذکوة فجریان الدم علی معتاد الاحیاء او حرکتها حرکة واجد الم الذبح و هما متلازمان و اما الموقوذة فلاتحل و هی التی لاتتحرک من المرض .

 

 

 

(کا) اذا ذبحت ثم وقعت الذبیحة فی ماء او نار او وهدة او من مرتفع فماتت فان اجدت الذبح فلا بأس .

 

 

 

(کب‌) لایجوز سلخ الذبیحة قبل ان تموت و لایحل اکلها .

 

 

 

(یج‌) یکره الذبح و اراقة الدم یوم الجمعة قبل الصلوة الا عن ضرورة .

 

 

 

(کد) یکره الذبح باللیل حتی یطلع الفجر و ان خاف موته ذبح .

 

 

 

(که‌) یکره ذبح شاة رباها .

 

 

 

(کو) لایذبح الشاة عند الشاة و لا الجزور عند الجزور و هو ینظر الیه .

 

 

 

(کز) من نفخ فی اللحم فلیس من آل‌محمد علیهم السلام .

 

 

 

(کح‌) لا بأس بصید الحیتان من غیر تسمیة .

 

 

 

(کط) لا بأس باخراج المجوسی و الیهودی السمک من الماء اذا اعطوکه حیا او رأیتهم یخرجون من الماء و الا فلا عبرة بقولهم و لایؤتمنون (ل‌) السمک اذا اخرج حیا من الماء ثم عاد الی الماء و مات فیه لایحل .

 

 

 

(لا) الطافی لایحل .

 

 

 

(لب‌) الباقی بعد حسر الماء و نضبه اذا مات لایحل .

 

 

 

(لج‌) اذا اخذت السمکة من ماء او ارض و هی تضطرب و تضرب بیدها و تتحرک ذنبها و تطرف عینها فهی ذکیة .

 

 

 

(لد) اذا نصبت شبکة فی الماء و وقع فیها سمکة فماتت لا بأس بها سواء حضرتها او لم‌تحضرها الا انه یکره ما مات فیها .

 

 

 

(له‌) من صاد سمکة و فی جوفها سمکة تؤکلان جمیعا اذا کان لهما فلوس و روی لاتؤکل و تحمل علی الکراهة .

 

 

 

(لو) ان وجدت سمکة و لم‌تدر اذکیّة هی ام غیر ذکیّة القها فی الماء فان طفت مستلقیة علی ظهرها فهی غیر ذکیة و ان کانت علی وجهها فهی ذکیة و مع ذلک لاتأکلها .

 

 

 

(لز) الجراد ذکی اذا اخذ حیا من ارض او ماء ثم یترک حتی یموت .

 

 

 

(لح‌) اذا اصبت الجراد میتا فلاتأکله .

 

 

 

(لط) اذا کان الجراد فی قراح فاحترق القراح و احترق الجراد لایؤکل و لکن ان اخذه حیا و شواه اکله ، تمت .

 

 

 

 

 

  نظرات ()
مطالب اخیر تراحم وپیشی گرفتن در حرم تراحم وپیشی گرفتن در حرم ابزار جادوگران تفسیر گوشی قضاوت کانال طتنجیه ماجرای طلوع وغروب طلسم ترجمه جامع الاحکام کاذب ضلالت
کلمات کلیدی وبلاگ