سما
تماس با من
پروفایل من
نویسنده (های) وبلاگ سما
آرشیو وبلاگ
      اعتقادی (بنام خدا آزادی وبلاکهای ((طتنجیه )) برای خداست و بهیچ حزب وگروهی وابسته نیست . سما .)
کتاب المکاسب 1 نویسنده: سما - یکشنبه ۱٢ تیر ۱۳٩٠

                       بسم الله الرحمن الرحیم

                              کتاب المکاسب 1

الحمد لله و سلام علی عباده الذین اصطفی .

و بعد یقول العبد الاثیم کریم بن ابرهیم هذا هو القسم الثالث من اقسام الکتاب المسمی بالجامع فی الشرایع فی المکاسب و فیه مقدمة و کتب :

المقدمة فی احکام جمل المکاسب و فیها اربعة فصول و خاتمة .

 


فصل فی واجباتها و فیه مسائل :

(ا) یجب طلب الرزق الحلال مع الضرورة .

(ب‌) یجب الکد علی العیال الذین یؤخذ بنفقتهم ان لم‌یکن له مال ینفق علیهم .

(ج‌) ان الواجب فی طلب الرزق هو التعرض للرزق و لو بکنس فنائه و رشه و بسط بساطه او فتح باب حانوته و بسط بساطه و وضع میزانه و جرة مائه .

(د) یجب التفقه فی احکام ما یتکسب به و یعالجه .

(ه) یجب الزهد فی الحرام و الاجتناب عنه .

فصلفی محرماتها و فیه مسائل :

(ا) لایجوز ترک الدنیا للآخرة و لا ترک الآخرة للدنیا .

(ب‌) لایجوز ترک طلب الرزق حتی یلقی فی التهلکة .

(ج‌) لایجوز التکسب بالمحرمات .

(د) لایجوز انفاق الحرام و لو فی الطاعات و لا المعاملة به .

(ه) لایجوز ان یلقی کله علی الناس .

(و) لایجوز ان یضیع من یعول .

(ز) لایجوز اکل ما لیس له و شراء ما لیس له و لبس ما لیس له و الانفاق حتی یحتاج الی السؤال و الجمیع من السرف .

(ح‌) لایجوز اضاعة المال و افساده .

فصل فی السنن و فیه مسائل :

(ا) العبادة سبعون جزءا افضلها طلب الحلال .

(ب‌) ینبغی الخروج فی طلب الرزق اذا اعسر و لایغم نفسه و اهله .

(ج‌) ینبغی الاستعانة بالدنیا علی الدین .

(د) ینبغی حب جمع المال من حلال یکف به وجهه و یقضی به دینه و یصل به رحمه و یصرفه فی الطاعات .

(ه) ینبغی الاجمال فی الطلب و ان یکون طلبه للمعیشة فوق کسب المضیع و دون طلب الحریص الراضی بدنیاه المطمئن الیها و ان یرفع نفسه عن منزلة الواهن الضعیف و یکسب ما لا بد منه .

(و) ینبغی ان یعمل لدنیاه کأنه یعیش ابدا و یعمل لآخرته کأنه یموت غدا .

(ز) ینبغی الکد علی العیال و ان یکون قیما علیهم .

(ح‌) ینبغی الاغتراب فی طلب الرزق .

(ط) ینبغی التبکیر الی الحوایج و اسراع المشی الیها .

(ی‌) ینبغی مباشرة کبار الامور کشراء العقار و الرقیق و الابل و اشباهها .

(یا) ینبغی اظهار الغنی و لو بالاستقراض .

(یب‌) ینبغی مرمة المعاش .

(یج‌) ینبغی اصلاح المال و هو من الایمان .

(ید) ینبغی الاقتصاد و حسن التقدیر فی المعیشة و الرفق فیها .

(یه‌) ینبغی احراز قوت السنة .

(یو) ینبغی شراء الحنطة دون الدقیق و الخبز .

(یز) ینبغی تجربة الاشیاء فاذا رزق من شی‌ء لزمه .

(یح‌) ینبغی ان یرفع ما یرید من الانبار بالکیل فان البرکة فیما کیل .

(یط) ینبغی کتب کتاب اذا تعامل الی اجل و اذا کان لک علی رجل حق فقل له فلیکتب و کتب فلان بن فلان بخطه و اشهد الله علی نفسه و کفی بالله شهیدا فانه یقضی فی حیوته او بعد وفاته .

(ک‌) ینبغی الاستتار بالمعیشة من الاخوان اذا لم‌یکن له شی‌ء کثیر .

(کا) ینبغی طلب الحوائج بالنهار فان الله جعل الحیاء فی العینین .

(کب‌) ینبغی اذا اخذ فی طریق لحاجة ان یعود فی غیره فانه ارزق له .

(کج‌) ینبغی العمل بالید و لو بضرب المر و حمل الشی‌ء علی الرأس .

(کد) ینبغی الاشهاد علی من علیه الحق .

(که‌) ینبغی خدمة البیت للرجل و المرأة .

(کو) ینبغی الدعاء فی طلب الرزق .

(کز) ینبغی طلب الخیر عند حسان الوجوه .

فصل فیما یکره فی التکسب و هی مسائل :

(ا) یکره ترک طلب الرزق من حله .

(ب‌) یکره الحرص علی جمع المال .

(ج‌) یکره ان یجلب لنفسه الحرب بترک التکسب .

(د) یکره کثرة النوم و الفراغ .

(ه) یکره الکسل عن امر الدنیا و من کسل عن امر دنیاه فهو عن امر آخرته اکسل .

(و) یکره الضجر فمن ضجر لم‌یعط الحق .

(ز) یکره الاتکال علی المنی فانها بضایع النوکی و اشرف الغنی ترک المنی .

(ح‌) یکره للمرء المسلم ذی الحسب و الدین ان یلی دقایق الاشیاء بنفسه کحمل البقل و السمک من السوق الی بیته فیجترأ علیه .

(ط) یکره ترک الاقتصاد فی المعیشة .

(ی‌) یکره شراء الدقیق و شر منه شراء الخبز فان شراء الدقیق ذل و شراء الخبز فقر و من مر العیش اکل خبز الشراء .

(یا) یکره احصاء الخبز .

(یب‌) یکره الشراء من محارف فان صفقته لا برکة فیها .

(یج‌) یکره مخالطة من لم‌ینشأ فی الخیر و معاملته و الاستقراض ممن لم‌یکن له فکان .

(ید) یکره معاملة ذوی العاهات فانهم اظلم شی‌ء .

(یه‌) یکره معاملة الاکراد .

(یو) یکره الاستعانة بالمجوسی و لو باخذ قوائم الشاة للذبح .

(یز) یکره مخالطة السفلة فان السفلة لایؤل الی خیر و هو الذی لایبالی بما قال و لا ما قیل فیه و من یضرب بالطنبور و من لم‌یسره الاحسان و لم‌تسؤه الاساءة .

(یح‌) یکره استقلال قلیل الرزق فیحرم کثیره .

(یط) یکره الشکوی من عدم الربح .

(ک‌) یکره المکث بمصر و لا بأس بطلب الرزق فیه و لایطیل فیه المکث .

(کا) نهی عن کسب الاماء اللاتی لا صناعة لهن و عن کسب الغلام الصغیر الذی لایحسن صناعة بیده .

الخاتمة فیما یورث الغنی و الفقر :

اما ما یورث الغنی فمنه الجمع بین الصلوتین و التعقیب بعد الغداة ساعة و بعد العصر ساعة و صلة الرحم و کسح الفناء و مواساة الاخ فی الله و البکور فی طلب الرزق و الاستغفار و استعمال الامانة و قول الحق و اجابة المؤذن و ترک الکلام علی الخلاء و ترک الحرص و شکر المنعم و اجتناب الیمین الکاذبة و الوضوء قبل الطعام و اکل ما یسقط من الخوان و التسبیح کل یوم ثلثین مرة و اطعام الطعام و القصد و السراج قبل مغیب الشمس و کنس البیوت و غسل الاناء و ان یسلم علی اهله اذا دخل منزله یقول السلام علیکم فان لم‌یکن له اهل فلیقل السلام علینا من ربنا و لیقرأ قل هو الله احد حین یدخل منزله و العود علی غیر طریق الذهاب .

و اما ما یورث الفقر فمنه ترک نسج العنکبوت فی البیت و البول فی الحمام و الاکل علی الجنابة و التخلل بالطرفاء و التمشط من قیام و ترک القمامة فی البیت و الیمین الفاجرة و الزنی و اظهار الحرص و النوم بین العشائین و النوم قبل طلوع الشمس و اعتیاد الکذب و کثرة الاستماع الی الغنا و رد السائل الذکر باللیل و ترک التقدیر فی المعیشة و قطیعة الرحم و الفحش علی الاخ المسلم و کثرة النوم و الکسالة و العجز و السرف .

٣٣٣ بسم الله تعالی

کتاب التجارة و فیه مقاصد :

المقصد الاول فی آداب التجارة و مقدماتها و فیه فصول :

فصل فی ما یجب علی التاجر و فیه مسائل :

(ا) التفقه فی مسائل التجارة قبلها و الا ارتطم فی الربوا و غیره من المحرمات .

(ب‌) التورع عن الربوا و المحرمات .

(ج‌) یجب الصدق و مجانبة الکذب .

(د) یجب ان یعطی الحق و یأخذ الحق .

(ه) یجب التجافی عن الظلم .

(و) یجب ایفاء الکیل و المیزان .

(ز) یجب انظار المعسر المدیون اذا لم‌یکن له ما یفی به .

(ح‌) یجب نیة الوفاء فان اتی علی یده نقصان کان من اهل الوفاء و اما ان نوی النقصان ثم اوفی کان من اهل النقصان و من اخذ المیزان فنوی ان یأخذ لنفسه وافیا لم‌یأخذه الا راجحا و من اعطی فنوی ان یعطی سواء لم‌یعط الا ناقصا .

فصل فی المحرمات و فیه مسائل :

(ا) یحرم الربوا و هو اشد من سبعین زنیة کلها بذات محرم فی بیت الله الحرام .

(ب‌) یحرم الکذب فی البیع و الشراء و رأس المال .

(ج‌) یحرم مخادعة من وثق بک من المسلمین و استرسل الیک و غبنه .

(د) یحرم الاضرار بالمسلمین .

(ه) یحرم الحلف علی المعاملة کاذبا .

(و) یحرم التطفیف فی الکیل و التخسیر فی المیزان و السرقة من الذراع .

(ز) یحرم مبایعة المضطرین .

(ح‌) یحرم الغش فی الامتعة و الاثمان حتی شوب الماء باللبن و وضع القطن العتیق فی القلانس و لم‌یبین للمشتری و خلط الجید بالردی ان غطی الجید الردی و بل التمر العتیق لیری جدیدا .

(ط) یحرم الحیف و الخیانة فی اموال المسلمین .

(ی‌) من امر غیره ان یشتری له شیئا و عند ذلک الغیر من ذلک الشی‌ء اجود مما فی السوق لایجوز له ان یعطیه مما عنده بل یشتری له من غیره کما امره اللهم الا ان یأمن ان یتهمه و اعطاه کارخص ما یجد له فی السوق .

(یا) من امر غیره ان یبیع له متاعا لایجوز ان یشتری المأمور لنفسه منه شیئا و لو بالزیادة عما یشتری غیره .

(یب‌) یحرم الربح علی من یعده احسان البیع .

(یج‌) الوضیعة کرها و تنازعا حرام بعد المبایعة .

(ید) یحرم الدخول فی سوم المسلم بعد تراضی المتبایعین و اما اذا لم‌یرض البایع بقول المشتری و طلب مشتریا غیره فلا بأس .

(یه‌) یحرم النجش و هو ان یزید فی ثمن متاع و هو لایرید شراءه و لکن یرید ان یوقع غیره فیه .

(یو) یحرم التدلیس علی المسلمین و ستر العیوب و تغریر الناس و مماکرتهم .

(یز) یحرم التواعد بالیوم و الغد و عدم الوفاء الا ان یقرنه بالاستثناء .

فصل فی السنن و فیه مسائل :

(ا) ینبغی التعرض للتجارات و تسعة اعشار الرزق فی التجارة و الجزء الباقی فی الغنم .

(ب‌) ینبغی تقدیم الدعاء و الاستخارة فی جمیع ما یبیع و یشتری .

(ج‌) ینبغی التبرک بالسهولة بان یکون سهل البیع سهل الشراء سهل القضاء سهل الاقتضاء

(د) ینبغی للتاجر الاقتراب من المبتاعین بان یدنو منهم بحسن خلقه و لاینفرهم عنه بخشونة کلامه و فظاظة خلقه و ینبغی ان یکون حلیما .

(ه) ینبغی الاشهاد علی المبایعة اذا لم‌تکن حاضرة یدیرونها بینهم .

(و) ینبغی صیانة المال بالصدقة فانها تحفظه و تدفع عنه الجائحة .

(ز) السماح وجه من الرباح .

(ح‌) ینبغی الاحسان فی المبایعة .

(ط) ینبغی اقالة النادم اذا ندم فی شرائه او بیعه و استقال .

(ی‌) ینبغی للتاجر التسویة بین المبتاعین بان یبیع بیعا واحدا لکل الناس .

(یا) ینبغی المماکسة فانه اطیب الا فی الاضحیة و الکفن و النسمة و الکراء الی مکة و حوائج الحج و ینبغی التحفظ من الغبن .

(یب‌) من اعطاک دینارا یرید منک دراهم و استرسل الیک و عندک دراهم فاعطه ارخص ما تجد له لا ارخص ما تبیع .

(یج‌) ینبغی عدم رد الربح و البیع باول من یربح .

(ید) ینبغی الشراء و ان کان غالیا فان الرزق ینزل مع الشراء .

(یه‌) ینبغی ان یشتری الانسان المتاع الجید و یبیع الجید و لایبیع و لایشتری الردی .

(یو) ینبغی تقلیل الایمان فی المعاملة .

فصل فی ما یکره و فیه مسائل :

(ا) یکره ترک التجارة و هو ینقص العقل و یهین الانسان فی اعین الناس .

(ب‌) لاینبغی التجارة بغیر علم .

(ج‌) لایقعد فی السوق الا من یعقل الشراء و البیع .

(د) یکره الحلف علی البیع و الشراء و اکثار قول لا والله و بلی والله و البیع بیمین و الشراء بیمین و اتخاذ الله بضاعة .

(ه) یکره کتمان العیب فی المتاع .

(و) یکره المدح اذا باع و الذم اذا اشتری .

(ز) یکره المعاملة بالنسیئة من غیر اشهاد .

(ح‌) یکره البیع فی الظلال ان خیف منه الغش و ان حصل الغش فهو حرام .

(ط) روی ربح المؤمن علی المؤمن ربوا الا ان یشتری باکثر من مأة درهم فیربح علیه قوت یومه و ان اشتری للتجارة فیربح علیه و روی ان ذلک حین ظهور الحق .

(ی‌) یکره ان یبیع حاضر لباد و ینبغی ان یذر عباد الله یرزق الله بعضهم ببعض اللهم الا ان یستنصح البادی الحاضر و استعان به و شاوره فلایخونه و یعینه .

(یا) نهی رسول الله صلی الله علیه و آله عن السوم ما بین طلوع الفجر الی طلوع الشمس

(یب‌) لاینبغی ان یکیل الذی لایحسن ان یکیل .

(یج‌) لاینبغی ان یتلقی احد الرکبان خارج البلد و لاینبغی شراء ما تلقی و لا اکله و حد التلقی دون اربعة فراسخ فاذا صار اربعة فراسخ فهو جلب .

(ید) لاینبغی الدخول فی السوق اول الناس و الخروج آخرا .

(یه‌) لاینبغی التجارة الی ارض یخاف النقص فی صلوته فیها .

(یو) یکره سفر البحر للتجارة و یغرر الرجل بدینه فیه .

(یز) ابی الله ان یجعل متجر المؤمن بمکة لیبع خارجا من مکة .

(یح‌) یکره اغتیال الناس فی معیشتهم .

(یط) یکره ان یتعاقد التجار ان لایبیعوا الا بربح الدینار دینارا و لا بأس بما یربحون اتفاقا و لو بربح الدرهم عشرة .

فصل فی بعض النوادر و فیه مسائل :

(ا) سوق المسلمین کمسجدهم فمن سبق الی مکان فهو احق به .

(ب‌) بیوت السوق العامة لیس لها کراء .

(ج‌) من سعادة المرء ان یکون متجره فی بلاده و یکون خلطاؤه صالحین .

(د) لیس بغش ان یبیع الرجل الطویل الثوب القصیر قاعدا .

المقصد الثانی فیما یکتسب به و فیه مقدمة و فصلان :

المقدمة و فیها مسائل :

(ا) کل مأمور به مما لا بد منه للعباد و قوامهم به فی امورهم فی وجوه الصلاح الذی لایقیمهم غیره مما یأکلون و یشربون و یلبسون و ینکحون و یملکون و یستعملون من جمیع المنافع التی لایقیمهم غیرها و کل شی‌ء یکون لهم فیه الصلاح من جهة من الجهات فهذا کله حلال بیعه و شراؤه و امساکه و استعماله و هبته و عاریته و اما وجوه الحرام من البیع و الشراء فکل امر یکون فیه الفساد مما هو منهی عنه من جهة اکله او شربه او کسبه او نکاحه او ملکه او امساکه او هبته او عاریته او شی‌ء یکون فیه وجه من وجوه الفساد کبیع الربوا و امثاله و بیع کل ملهو به و کل منهی عنه مما یتقرب به الی غیر الله او یقوی به الکفر و الشرک او یوهن به الحق فهذا کله حرام محرم .

(ب‌) لیس بولی لآل‌محمد علیهم السلام من اکل مال مؤمن حراما و کسب الحرام یبین فی الذریة .

(ج‌) کل شی‌ء فیه حلال و حرام فهو لک حلال ابدا حتی تعرف الحرام بعینه فتدعه و هو مثل انه فی متاع السوق مال مسروق حرام و انت یجوز لک الشراء من السوق حتی تعرف ذلک الحرام بعینه فتترکه .

(د) من کان بیده مال حرام فاشتری بعینه متاعا لایحل ذلک المتاع و ان اشتری بثمن مطلق ثم اعطی ذلک المال الحرام ثمنا فهو آثم اِثمین اثم اکتسابه اولا و اثم اعطائه غیر مالکه و مع ذلک هو مدیون بالثمن للبایع حتی یؤدیه من حلال .

فصل فی ما یحرم التکسب به و فیه مسائل :

(ا) لایجوز بیع الزیت و السمن اذا وقع فیهما فارة و ماتت و هما ذائبان او شرب منهما کلب مع جهل المشتری و لکن اذا اعلمه ذلک جاز فیبتاع للاستصباح او لسایر المنافع التی لایشترط فیها الطهارة و اما بیعهما لسایر الوجوه المحرمة فلایجوز .

(ب‌) لایجوز بیع المیتة و لا الذکی المختلط بالمیتة من مسلم و یجوز بیعه ممن یستحل المیتة اللهم الا ممن اراد لاطعام کلب او هرة و امثالهما .

(ج‌) العجین بالماء النجس لایجوز بیعه من مسلم و یبیعه ممن یستحل المیتة اللهم الا لمنفعة لایشترط فیها الطهارة کاطعام کلب او غیره .

(د) لایجوز بیع العذرة اللهم الا لمنفعة سماد زرع .

(ه) لایجوز بیع الخمر و شراؤها لأجل الشرب و اما ان اشتراها لان یفسدها خلا فلا بأس .

(و) لایجوز بیع الفقاع .

(ز) لایجوز بیع الکلب الذی لا فائدة فیه و اما کلب الصید و الماشیة و الحائط فلا بأس به .

(ح‌) لایجوز بیع الخنزیر و لکن ان باع نصرانی خمرا او خنزیرا الی اجل ثم اسلم قبل ان یأخذ الثمن جاز ان یأخذه و کذا لو کان لک علی رجل ذمی دراهم فباع خمرا و خنازیر و اخذ الثمن فقضاه فلا بأس به لک و روی اطلاق بیعه و حل ثمنه للدیان .

(ط) لایجوز بیع القرد اللهم الا لمنفعة مداواة ببعض اجزائه مثلا .

(ی‌) لایجوز بیع الجری و المارماهی و الزمار للأکل اللهم الا ان یفرض لها فائدة کاتخاذ ادهانها لسفینة مثلا .

(یا) لایجوز بیع المغنیات و شراؤها للغناء و ان اشتراها لمحض التجارة جاز .

(یب‌) لایجوز بیع السلاح و السروج من اعداء الدین حال الحرب و الفتنة .

(یج‌) لایجوز بیع الخشب لأجل صنعة البرابط و الصلبان و اما بیعه لا لأجل ذلک فلا بأس

(ید) لایجوز بیع المصحف و لا شراؤه و انما تشتری الورق و الادیم و الحلیة و ما فیه من عمل ید .

(یه‌) لایجوز بیع طین قبر الحسین علیه السلام و روی من باعه فانما یبیع لحم الحسین علیه السلام و یشتریه .

(یو) یحرم الاحتکار مع حاجة اهل البلد و الاضرار بهم بسببه و کذا الحکرة لاجل الغلاء و حدها فی الخصب اربعون یوما و فی الشدة ثلثة ایام و یؤمر المحتکر باخراج ما عنده الی السوق و لایسعر علیه و ان اجحف فی التقویم یؤمر بسعر غیر مجحف بالطرفین و الحکرة فی الحنطة و الشعیر و السمن و الزیت و التمر و الزبیب و لایتفاوت ان یکون غلة المحتکر من زرعه او تجارته و لا بأس بالکبس و الحکرة اذا کان فی المصر طعام یباع و یسع الناس و انما الحکرة المحرمة اذا احتاج الناس الیه و منعهم و کذا یحرم ان یمنع المؤمنین شیئا یحتاجون الیه و هو غنی عنه اضرارا بهم من غیر تلک الاجناس .

فصل فیما یکره من البیوع او یجوز و فیه مسائل :

(ا) یجوز بیع العصیر نقدا و یکره ان یذر ثمنه الی ان یصیر عند المشتری خمرا و لا بأس ببیعه ممن یجعله خمرا و اما بیعه لأجل ان یجعله خمرا فحرام لایجوز .

(ب‌) یجوز بیع الهر .

(ج‌) لا بأس ببیع الفهود و سباع الطیر .

(د) لا بأس ببیع جلود السباع و السمک غیر مأکول اللحم و جلود المیتة و البغال و الحمیر .

(ه) لا بأس بشراء عظام الفیل و یجوز اتخاذ الامشاط منها .

(و) روی نهی عن بیع سمن الجوامیس و شرائه مع ورود الاذن فی اکله .

(ز) یکره بیع ولد الزنی و لایطیب ثمنه .

(ح‌) روی من ضاق علیه المعاش فلیشتر صغارا و لیبع کبارا .

المقصد الثالث فی کیفیة البیع و شروطه و فیه مسائل :

(ا) لایجوز بیع الغلام الذی لم‌یبلغ الحلم و لا شراؤه فی ماله باستقلاله و لکن اذا کان بأذن ولیه او قیمه فلا بأس و کذلک اذا باع بأذن المالک او اشتری بأذن من یجوز له الشراء سواء کان فی حضورهما ام غیابهما اذا کان ممن یعتمد علیه .

(ب‌) لایجوز بیع المجنون و لا السفیه مالهما و لا شراءهما الا بأذن الولی و القیم .

(ج‌) یبیع الوالی علی المدیون ماله غائبا کان او حاضرا و کذا الفقیه یبیع علی اهل المطل و دفع حقوق الناس عقارهم و دیارهم و کذلک بالنسبة الی الایتام الذین لا اولیاء لهم .

(د) یبیع الولی و القیم علی الیتیم ماله و یشتری له .

(ه) یجوز بیع العدول علی الیتیم و شراؤهم له اذا لم‌یکن له ولی او قیم .

(و) لایجوز الابتیاع الا من المالک او من یأمره المالک بالبیع او برضاء من المالک .

(ز) ان اشتری من غیر المالک فان انکره بعد ما سمعه فلا شراء له و ان اجازه فهو علی شرائه .

(ح‌) من باع ما یملک و ما لایملک صح البیع لما یملک و وقف بیع ما لایملک علی اجازة المالک .

(ط) لایصح بیع المکره اذا اکره علی البیع او الشراء .

(ی‌) شروط صحة البیع رضاء الطرفین و تعیین المثمن و الثمن کیلا او وزنا او عددا او ذرعا و مساحة بحیث لایبقی لهما جهالة و ما سیأتی ان شاء الله من سایر الشروط .

(یا) کل ما کان مکیلا لایعرف مقداره الا بالکیل فیجب ان یکال و کل ما لایعرف مقداره الا بالوزن فیجب ان یوزن و کل ما یعرف مقداره بالعد فیجب ان یعد و کل ما لایعرف مقداره الا بالمساحة فیجب ان یمسح حتی یکونا علی بصیرة اللهم الا فی مثل دار او حائط او ثوب مخیط او قطعة ثوب او مندیل او شی‌ء یسامح عرفا فی زیادته او نقیصته فیکتفی بالمشاهدة

(یب‌) اذا عین ما یکال عادة بالوزن او ما یوزن عادة بالکیل او ما یعد عادة بالکیل فلا بأس به .

(یج‌) لایجوز البیع بکیل مجهول لایعرفه المشتری .

(ید) لا بأس بتفاوت یحصل بسبب الکیل او الوزن فیزید قلیلا و ینقص قلیلا فانه مغتفر و اما اذا غلط فی عدد الاکیال مثلا فیرده .

(یه‌) یجوز الاکتفاء بتصدیق البایع اذا قال قد کلته او وزنته و اما اذا اراد المشتری ان یبیعه من آخر فلا بد من ان یکیله او یزنه .

(یو) اذا شهدک رجل و انت تبتاع طعاما و تکیله لنفسک ثم بعته من ذلک الرجل جاز بیعه بلا کیل ثان .

(یز) ان اشتریت طعاما ثم بعته من رجل آخر قبل ان تقبضه لنفسک و بعث المشتری الثانی وکیله حتی شهد کیلک اذا قبضته جاز .

(یح‌) من ضجر من عد الجوز فکاله بعد ما عد کیلا و حاسب علی نحو ذلک جاز .

(یط) من اشتری شیئا فی البواسن و الجوالق فوزنها ثم طرح شیئا معینا من مجموع الوزن للبواسن و الجوالق و تراضیا به جاز .

(ک‌) لا بأس ببیع جرار الماء و الروایا بلا کیل و وزن .

(کا) یجوز شراء التبن و بیعه بعده قبل ان یداس بان یشتری تبن کل کر من طعامه بثمن معین ثم یکال الطعام و یحسب مقدار ثمن التبن علیه .

(کب‌) یجوز بیع البذر بالقیمة و یکتفی بکیل صاحبه .

(کج‌) یجوز بیع الثمر علی الشجر بالمشاهدة کما یأتی ان شاء الله .

(کد) یجوز بیع الرطبة و الحِنا الجزة و الجزات و الخرطة و الخرطات و کذا الورق علی الشجر الخرطة و الخرطات .

(که‌) یجوز بیع الزرع و هو اخضر للقصیل .

(کو) من اشتری ارضا بحدودها و جمیع حقوقها جملا دخل فیه جمیع ما فیها من زرع و نخل و شجر او غیره .

(کز) من اشتری شیئا بدراهم فان عین الدراهم جنسا و وزنا فهو علی تعینه و الا فینصرف الی دراهم الناس المعروفة التی تجوز بینهم .

(کح‌) یجوز البیع بالدراهم الجایزة بین الناس بالعدد و لا بأس بما فیها من نقص حبة او حبتین اذا کانت جایزة و اما ما یتعاملونه بالوزن کالدنانیر فلایجوز ان یعطی ناقصا حتی یبینه .

(کط) لایجوز ان یقول بعتک بدینار الا درهما فلعل الدینار یصیر بدرهم و یجوز ان یقول الا ثلثه او ربعه او جزءا منه .

(ل‌) لایجوز شراء زرع الارض بحنطة منها .

(لا) یجوز بیع لبن الانعام شهرا او شهرین او ما شاء و اما اذا باع ما فی ضروعها حلب اسکرجة فیقول اشتر منی هذا اللبن الذی فی الاسکرجة و ما فی ضروعها بثمن مسمی .

(لب‌) یجوز ان یعطی الغنم بضریبة سنة او ازید بدراهم معلومة یعطیها الراعی لکل غنم کذا و کذا ثم للراعی اصوافها و البانها او ما شاؤا و ان ضرب علیه لبنا او سمنا فلایکون من تلک الغنم الا ان تکون حوالب و لایجوز ان یعطی بقرا او غنما علی ان یدفع الیه کل سنة من البانها و اولادها کذا و کذا .

(لج‌) ان کان له آجام و فیها سمک جاز بیع سمکها بان یصید کفا من سمک ثم یبیع ما فی کفه و ما فی الاجمة بما شاء من الثمن و لایشتری شبکة الصیاد قبل ان یصید السمک بان یقول اضرب بشبکتک فما خرج فهو من مالی بکذا و کذا .

(لد) لا بأس ان یشتری اصواف نعاج مع ما فی بطونها و اما شراء ما فی الاصلاب و الارحام فلایجوز و کذا المعاوضة بها .

(له‌) من اراد شراء آبق او آبقة فلیشتر معهما متاعا او شیئا .

(لو) ان کان سهام بین قوم فلایشتری سهم احد منهم حتی یتبین سهمه این یقع و من اشتری کذا فهو بالخیار اذا خرج السهم .

(لز) یکره بیع شربه من القنوة و اذن فی اعارته جاره و اخاه و نهی عن بیع ماء المسناة و اذن فی اعارته جاره و المسلمون شرکاء فی الماء و الکلأ .

(لح‌) لایجوز شراء الموقوف .

(لط) لایجوز بیع ما لایعرف له ربا .

(م‌) لایجوز بیع الخمس و شراؤه الا من صاحبه .

(ما) یجوز بیع تراب المعدن و فیه الذهب و یأتی احکامه .

(مب‌) اذا کان له مرعی فی ارض له ان یحمیه لدوابه و له ان یبیعه و ان لم‌یکن الارض ارضه فلیس له حماه و لا بیعه .

(مج‌) یجوز بیع نخل او بستان و استثناء نخلات و له المدخل و المخرج و مدی جرایدها او علی حسب ما باع و امسک .

(مد) و من اشتری دارا او بیتا فله منه ما سمی او ادخل فی بیعه .

(مه‌) من باع نخلا موبرا فالثمرة لمن ابر الا ان یشترط المبتاع .

(مو) من اشتری مقدارا معلوما من انبار فاحترق ما فی الانبار و بقی ذلک المقدار فهو للمشتری .

(مز) یجوز ذوق ما یذاق اذا اراد شراءه .

(مح‌) یجوز رؤیة ما یشتریه و کره شراء ما لم‌تره .

(مط) الاراضی اربع : اما المفتوحة عنوة فعامرتها تکون بید الوالی و یصرف منافعها فی الحوایج العامة و خرابها من الانفال و اما الانفال فلایتملکها احد الا باذن الامام و قد اذنوا لشیعتهم بمنهم و اما ارض اسلم اهلها طوعا فهی لهم و یجوز لهم بیعها ان کانت عامرة و بائرتها من الانفال و اما ارض الصلح فعامرتها علی ما صولح اهلها و بائرتها من الانفال و قد مر فی الجهاد احکامها .

المقصد الرابع فی الخیارات و احکامها و ما یلحق بها و فیه مسائل :

(ا) البیعان بالخیار ما لم‌یفترقا یجوز لکل واحد منهما فسخ البیع و تقریره و اذا افترقا فلا خیار و لو قام احدهما و مشی خطأ ثم رجع وجب البیع .

(ب‌) الخیار فی الحیوان من حین المبایعة الی ثلثة ایام للمشتری و البایع و ان اشتری جاریة فقبلها او لامسها او نظر منها الی ما یحرم علی غیره فقد انقضی الخیار و لزمته و ان کان حیوانا فاخذ حافره او انعله او رکب ظهره فراسخ فقد وجب الشراء .

(ج‌) لو مات الحیوان او الجاریة او حدث بهما حدث فی الثلثة الایام یحلف المشتری بالله انه مارضی به ثم یرد البایع الثمن و یکون التلف من ماله .

(د) لو دلس رجل و صرّی الابل او الغنم فالمشتری بالخیار ان شاء رده و رد معه قیمة لبنه و روی لکل یوم مد و روی یردها و یرد معها صاعا من تمر .

(ه) من اشتری ما یفسد من یومه مثل البقول و البطیخ و الفواکه فان جاء الی اللیل بالثمن و الا فلا بیع له .

(و) من اشتری شیئا و ترکه عند البایع و لم‌یعط الثمن الی ثلثة ایام فلا بیع له .

(ز) روی فی الجاریة ان جاء فیما بینه و بین شهر بالثمن و الا فلا بیع له .

(ح‌) من اسلف فی شی‌ء فذهب زمانه و لم‌یستوفه فله الخیار ان یأخذ رأس ماله او لینظره .

(ط) من اشتری شیئا و ترکه عند البایع و لم‌یقبضه فسرق المتاع فهو من مال البایع و ان اقبضه البایع و ذهب به و تلف فالمبتاع ضامن للثمن .

(ی‌) من اشترط فی البیع خیار ایام معلقا علی رد الثمن او مطلقا فله شرطه فلو قال ابیعک هذا و ان جئتک بالثمن الی سنة فرد المبیع الی فله شرطه و یجوز شرط الخیار للبایع و المشتری کیفما شاءا .

(یا) نماء المبیع فی ایام الشرط للمشتری و تلفه من ماله .

(یب‌) کل شرط جایز الا شرطا خالف ما وضعه الله فی دینه و اما ما خیر الله العبد فیه فلا بأس بشرطه فلو باع جاریة و شرط ان لاتوهب و لاتباع و لاتورث فشرط عدم الهبة و البیع جایز و شرط عدم الارث غیر جایز .

(یج‌) من اشتری ارضا و لم‌یرها ثم رآها فله خیار الرؤیة و من اشتری سهم رجل من اصحاب السهم فهو بالخیار اذا خرج السهم .

(ید) من اشتری ارضا محدودة علی انها اجربة معینة فقصرت فان شاء استرجع فضل ماله و اخذ الارض و ان شاء رد البیع و اخذ ماله کله و ان کان للبایع الی جنب تلک الارض ایضا ارضون فلیؤخذ منها بقدر ما نقص و یکون البیع لازما له و علیه الوفاء بتمام البیع .

(یه‌) من اشتری شیئا ثم ظهر به عیب و لم‌یتبرأ الیه و لم‌یبین له فالخیار الیه ان شاء رد و استرجع الثمن و ان شاء اخذ و اخذ معه ارش العیب و ان کان العیب فی بعض ما اشتری و اراد ان یرده علی البایع رده و ان شاء اخذه مع الارش .

(یو) من اشتری مالا و احدث فیه ثم وجد فیه عیبا یمضی علیه البیع و له الارش .

(یز) کل ما کان فی اصل الخلقة فزاد او نقص فهو عیب .

(یح‌) ان اشتری جاریة او عبدا فحدث فیها الی مدة سنة جنون او جذام او برص او قرن ترد و یظهر من الخبر ان الاباق کذلک ان قامت البینة انه کان عند صاحبه الاول آبقاً و الا فلا عهدة فی اباق العبد .

(یط) من اشتری امة فرأی انها لاتحیض و مثلها تحیض من غیر حمل ترد منه .

(ک‌) من اشتری جاریة فوطئها ثم ظهر بها عیب لاترد و له الارش و ان وجدها بعد الوطء حبلی یردها مع نصف عشر قیمتها ان کانت ثیبا و مع عشر قیمتها ان کانت بکرا .

(کا) من اشتری جاریة علی انها بکر فظهر انها ثیب فان علم انها کانت ثیبا یوم اشتراها استرجع فضل القیمة و الا فلا فان البکارة قد تذهب من طفرة او وقعة او مرض و امثالها .

(کب‌) من اشتری تمرا و خرج اسفله ردیا رده و لأجل ذلک یکره ان یجلل التمر و من اشتری سمنا فخرج فیه رب فله بکیل الرب السمن و من اشتری زیتا فخرج فیه دردی فان کان یعلم ان فیه دردیا فلایرده و الا رده .

(کج‌) ان تبرأ البایع من العیب و باع مع کل عیب فیه او بین العیب و سمعه المشتری و اشتراه فلا خیار له و الا فان احدث فیه فلا خیار له .

المقصد الخامس فی احکام البیع و اقسامه و فیه مسائل :

(ا) لا بأس ببیع المرابحة و هی ان تشتری المتاع علی رأس المال بربح عشرة باحدعشر او اثنی‌عشر و امثالها .

(ب‌) من اشتری جاریة فوقع علیها جاز ان یبیعها مرابحة .

(ج‌) من اشتری متاعا الی اجل لیس له ان یبیعه مرابحة الا الی الاجل الذی اشتراه الیه و یخبره به و ان باعه مرابحة و لم‌یخبره کان للذی اشتراه مثل ذلک الاجل و ان خاف المشتری فلیستوثق منه برهن فلا بأس به .

(د) من اشتری شیئا بدراهم لها صرف و زاده علیها لایجوز ان یبیعه مرابحة الا ان یخبره بذلک الصرف و ان کان البیع مساومة جاز ان لایخبر به .

(ه) من اشتری شیئا بدنانیر جاز ان یشترط انی اعطیک بدل کل دینار کذا و کذا دراهم کیفما شاء .

(و) یکره بیع المرابحة و الاحسن البیع بالمساومة و لا بأس بان یتراوضا بده‌یازده او ده‌دوازده ثم یبیعه مساومة .

(ز) لایبیع شیئا مرابحة و لیس عنده ثم یشتری و یعطی لکن یراوض بما شاء ثم یبیع مساومة و ان لم‌یکن له یشتری ثم یعطیه .

(ح‌) ان لم‌یشترطا فی الثمن نقدا او نسیئة فالثمن نقد .

(ط) یکره بیع النسیئة ازید من ثلاث سنین بل بتأخیر ثلث سنین .

(ی‌) لایجوز بیع بشرطین بان یقول بعتک نقدا بکذا و نسیئة بکذا .

(یا) لایجوز ان یبیع الرجل شیئا نقدا او نسیئة بشرط ان یشتریه منه باقل من ثمنه و هو الربوا و ان باعه من غیر شرط بیعا واجبا ثم اشتراه منه باقل من ثمنه باختیار منهما جاز

(یب‌) اذا کان لک علی رجل دراهم فاشتری منک متاعا بازید مما علیه نسیئة ثم باعه منک بما علیه جاز و لاتقبضه بما لک علیه من غیر بیع .

(یج‌) من کان لک علیه متاع فلاتبعه منه بنسیئة و جاز ان تبیعه منه بنقد .

(ید) لا بأس ان تبیع ما لیس عندک حالا ان کان یوجد و یمکنک ان تشتریه و توفیه و اما ان لم‌یکن یوجد فبعه الی اجل .

(یه‌) لایجوز بیع دین سابق بدین سابق و اما ما یصیر بالبیع دینا فلا بأس .

(یو) ان قال لک رجل ابتع لی متاعا بنقد و انا ازیدک نسیئة فلایجوز ان تأخذ منه فوق ورقک نظرة فانه ربوا اللهم الا ان تشتری لنفسک نقدا و تبیع بازید منه نسیئة .

(یز) ان بعت رجلا شیئا لیس فیه کیل و لا وزن فانطلق المشتری فباعه بربح قبل ان ینقدک الثمن و تقبضه جاز و الربح له اذا نقدک الثمن قبل ثلثة ایام .

(یح‌) یکره بیع ما لم‌یقبض ان لم‌یکن فیه کیل او وزن و معهما اشد کراهة و یکره تولیة المشتری الکیل و الوزن و ان باع ثم وکل المشتری بالقبض خفّت الکراهة و کذا ان وکل المشتری احدا یذهب لیشاهد الکیل .

(یط) لو اشتری رجلان دراهم بدنانیر و قال لصاحبه انقد عنی فنقد عنه ثم بدا له ان یشتری نصیب صاحبه بربح جاز .

(ک‌) من اشتری امتعة صفقة و قوم کل متاع بما یسوی حتی یقع علی رأس ماله لایجوز له بیع بعضه مرابحة حتی یبین للمشتری انه انما قومه کذا و کذا .

(کا) لایجوز الاقالة بوضیعة من الثمن فان جهل فاخذه فباعه باکثر من ثمنه رد علی صاحبه الاول ما زاد .

(کب‌) من قال لک اشتر لی ثوبا بدینار فاشتریت له و نقدت الثمن لایجوز لک ان تزید علی الثمن و تربح علیه و لاتخبره و ان استوجبت البیع لنفسک اولا یکره ان تربح علیه .

(کج‌) یکره ان یشتری متاعا و یشترط الوضیعة علی البایع .

(کد) لا بأس بتعجیل الحق بنقص منه .

(که‌) یجوز بیع الشی‌ء باضعاف قیمته مع ان المشتری یعلم انه لایسوی و لا غبن .

(کو) یجوز ان یقرض الرجل دراهم ثم یبیع المستقرض شیئا بازید مما یسوی من غیر شرط فی القرض .

(کز) لا بأس بان یعطی الدلال ثوبا و یقول له بعه بعشرة فما فضل فهو لک و لکن لایبیع الدلال مرابحة .

(کح‌) یکره ان یأخذ الدلال من اصحاب الامتعة شیئا حتی یشتری منهم للناس .

(کط) یجوز علی کراهة ان یضمن الدلال للقوم مالهم و یجوز له اخذ الاجر لیبیع لهم .

(ل‌) اذا اتی الرجل امتعةٌ لاقوام شتی و بینها تفاضل لایجوز بیعها صفقة واحدة من رجل واحد .

المقصد السادس فی السلف و احکامه و فیه مسائل :

(ا) یجوز السلف فی المتاع اذا وصف فی المتاع طوله و عرضه و فی الحیوان سنه و فی المکیل و الموزون کیله و وزنه و جنسه و یعین الاجل .

(ب‌) لایجوز السلم الی دیاس و لا حصاد لانه غیر مضبوط .

(ج‌) لا بأس بالسلف اذا ضمن و ان لم‌یکن عنده .

(د) لا بأس بالسلف ما یکال فیما یوزن و ما یوزن فیما یکال .

(ه) روی النهی عن اسلاف الزیت فی السمن و السمن فی الزیت .

(و) ان کان لک علی رجل دراهم فلا بأس بان تجعلها السلف فی طعام .

(ز) اذا تعذر وفاء المسلم فیه عند حلول المیعاد فان شاء استرد رأس ماله او لینظره و ان تعذر وفاء البعض فله استرداد رأس مال البعض و لایأخذ منه قیمة الیوم الا برضاء منه .

(ح‌) ان کان عند المسلم له و قد تعذر من الوفاء امتعة اخر یجوز ان یشتری تلک الامتعة بالمسلم فیه کیفما توافقا .

(ط) من باع شیئا نسیئة فلما حل الاجل عجز المشتری عن اداء الثمن یکره له ان یشتری منه مثل ما باعه و روی لا بأس انما له دراهم یأخذ بها ما شاء و روی فیمن علیه ثمن غنم اذا قال ابیعک هذا الغنم بدراهمک التی لک عندی فرضی لا بأس بذلک و روی فی ثمن الطعام اذا لم‌یکن له حین حلول الاجل دراهم خذ منه بسعر یومه .

(ی‌) من باع شیئا الی اجل و لم‌یقبضه المبیع فاتاه البایع فقال بعنی الذی اشتریته منی و حط عنی کذا و کذا و اقاصک بمالی علیک و تراضیا به فلا بأس .

(یا) من اسلف فی طعام فلما حل الاجل بعث الیه صاحب الطعام بدراهم و قال اشتر لنفسک طعاما و استوف حقک ینبغی ان یولی المشتری ذلک غیره و یقوم معه حتی یقبض الذی للمشتری و لایتولی المشتری بنفسه الشراء و فی روایة فی من علیه احمال من رطب او تمر ثم بعث الی الطالب بدنانیر فقال اشتر بهذا و استوف حقک لا بأس اذا ائتمنه ای ائتمنه المطلوب .

(یب‌) من کان له علی رجل دراهم فقال اشتر لی ثوبا فبعه و اقبض الثمن فما وضعت فهو علی فلا بأس به اذا تراضیا .

(یج‌) من اشتری طعام قریة بعینها فان خرج فهو له و ان لم‌یخرج کان دینا علیه و ان لم‌یسم قریة اعطاه من حیث شاء .

(ید) من کان علیه متاع فاعطاه دونه او فوقه عن طیبة نفس منهما فلا بأس .

المقصد السابع فی بیع الحیوان و فیه مسائل :

(ا) لا بأس بشراء المشرکین و نکاحهم .

(ب‌) یحل سبی المجوس اذا خرجوا علی المسلمین .

(ج‌) لا بأس بسرقة المشرکین و اخصائهم و شرائهم .

(د) لا بأس بشراء الرقیق فی سوق المسلمین و ان ادعی الحریة فان اتی ببینة یعمل بها و الا فلا .

(ه) اذا سرقت جاریة لایجوز شراؤها و لو سرقت من ارض الصلح لایجوز شراؤها و یجب ردها علی الذی اشتراها منه فان لم‌یجد و لم‌یجد عقبه فلیستسعها .

(و) لا بأس بشراء رقیق اهل الذمة اذا اقروا لهم بالرق .

(ز) المدبر عبد ان شاء باعه و ان شاء باع خدمته فاذا مات السید هو معتق من ثلثه ان لم‌یبع رقبته و ان ولدت المدبرة اولادا فهم بمنزلتها .

(ح‌) اللقیط فی دار الاسلام حر لایباع و لایوهب .

(ط) لا بأس ببیع ولد الزنی و شرائه و استخدامه .

(ی‌) یجوز ان یشتری من اهل الشرک بناتهم و زوجاتهم و لایجوز ان یشتری اولاد اهل الذمة منهم .

(یا) نقل الاجماع علی عدم جواز بیع ام الولد الا فیما استثنی و المأثور ان ام الولد امة تباع و تورث و توهب و حدها حد الامة .

(یب‌) اذا کان علی رجل دین من ثمن ام ولد له تباع فی ثمن رقبتها .

(یج‌) قد جوز بعض الاصحاب بیع ام الولد فی مواضع : اذا مات قریبها الحر لتعتق و ترث و ذلک فی حیوة السید و اذا استوعب الدین الترکة و اذا جنت علی غیر المولی لیدفع ثمنها او رقبتها فی الجنایة و اذا کان علوقها بعد الارتهان و الافلاس و فی زمن خیار البایع و اذا عجز المولی عن نفقتها و اذا لم‌یترک المیت سواها فتباع فی ثمن کفنه و اذا اسلمت قبل مولاها الکافر و اذا کان ولدها قاتلا للمولی او کافرا و اذا خرج مولاها الذمی عن الذمة و ملکت امواله و اذا لحقت بدار الحرب ثم استرقت و اذا کانت لمکاتب مشروط ثم فسخ مکاتبته و اذا شرط اداء الضمان منها قبل الاستیلاد و اذا اسلم ابوها او جدها و هی مجنونة او صغیرة ثم استولدها الکافر بعد البلوغ قبل ان یخرج من ملکه و لما لم‌یکن علی حرمة بیع ام الولد نص من کتاب و لا سنة بل کان بعکس ذلک و المستند اجماعات منقولة و العامة ایضا علی الکراهة لیس مانع من جواز بیع ام الولد فی هذه المواضع .

(ید) من اشتری جاریة بشرط ان لاتباع و لاتوهب یفی بذلک ان شرط لاهلها و اما شرط ان لاتورث فلایجوز .

(یه‌) من شارک رجلا فی جاریة و شرط له ان ربحنا فیها فلک نصف الربح او ما شرط و ان کان وضیعة فلیس علیک شی‌ء فلا بأس به .

(یو) من اشتری من رجل عبدا و کان عنده عبدان فقال للمشتری اذهب بهما فاختر ایهما شئت و رد الآخر و قد قبض المال و ذهب بهما المشتری فابق احدهما من عنده قبل ان یختار یرد العبد الموجود و یسترد نصف الثمن فان وجد الغلام اختار ایهما شاء و رد نصف الثمن و الا کان الآبق بینهما .

(یز) اذا کان رجلان مملوکان مأذونان فی التجارة بمالهما فتلاحیا فعدا کل واحد الی مولی الآخر فاشتراه فانصرفا و تشبث کل منهما بصاحبه و قال له انت عبدی یحکم بینهما بذرع الطریق فاقربهما اسبق و ان تساویا یحکم بالقرعة .

(یح‌) اذا قال العبد لمولاه بعنی و اعطیک مالا معینا فان کان له مال فعلیه ان یعطی و الا فلا .

(یط) اذا اشتری احد بعیرا و استثنی البایع الرأس و الجلد فان نحره فهما للبایع و ان باعه فهو شریکه علی قدرهما و ان شارک رجلان فی بعیر فزاد قیمته فلکل منهما علی حسب ما دفع من الثمن .

المقصد الثامن فی بیع الزروع و الثمار و فیه مسائل :

(ا) لا بأس بشراء الزرع الاخضر للتعلیف من قبل ان یسنبل و اما اذا سنبل فلایجوز التعلیف به .

(ب‌) لایجوز شراء الحب قبل ان ینعقد الا ان تشتری اصله معه .

(ج‌) من اشتری الزرع الاخضر للقصیل لایجوز ترکه حتی یسنبل الا برضاء اهله .

(د) لا بأس ببیع الرطبة و الحنا و ورق الشجر قطعة او قطعتین او ازید و خرطة و خرطات اذا کانت القطعة و الخرطة الاولی موجودتین .

(ه) من اشتری نخلا للجذوع فغاب حتی اثمر فله الثمر و ان قام صاحب النخل بسقیه و خدمته بامره فله حقه .

(و) من ابتاع ثمر نخل مع اصله و لیس فیه شی‌ء جاز .

(ز) من باع نخلا موبرا فالثمرة للبایع الا ان یشترط المبتاع .

(ح‌) لایجوز بیع الثمار قبل تکونها لا سنة و لا ازید الا مع الضمیمة و منها بیع الاصل معها و منها بیع خضرة او رطبة او ورق معها و اما اذا تکونت و استوت قیمة فیجوز بیعها سنة و ازید .

(ط) یکره بیع الثمار قبل ان تطعم سنة و اما ازید فلا بأس به .

(ی‌) اذا کان فی البستان ثمار مختلفة فقبل تکون الثمر لایجوز بیعها منفردة فان کان معها ضمیمة جاز و منها ان یدرک من بعضها شی‌ء او یضم بها غیرها .

(یا) یجوز بیع الثمرة و استثناء شی‌ء منها لنفسه .

(یب‌) من اشتری ثمرة و لم‌ینقد الثمن و لا قبض المبیع و ضمن الثمن فله ان یبیعه من رجل آخر بربح .

(یج‌) لایجوز بیع ثمر النخل بتمر منها و بیع السنابل بحب منها و اما بتمر و حب مضمونین فلا بأس .

(ید) لا بأس ببیع ثمر العریة بتمر من غیرها .

(یه‌) لا بأس ان یشتری زرعا قد سنبل و بلغ بحنطة من غیرها او بدراهم و کذا اذا اشتری حبا مزروعا فلیشتره بالورق لا بذلک الجنس من الحب الا ان یشتریه مثلا بمثل .

المقصد التاسع فی الصرف و فیه مسائل :

(ا) الورق بالورق وزنا بوزن و الذهب بالذهب وزنا بوزن الزاید و المستزید فی النار و الفضل بینهما هو الربواء المنکر .

(ب‌) لا بأس فی بیع الذهب بالفضة بتفاضل .

(ج‌) اذا اراد ان یعامل الدراهم بتفاضل جعل مع الناقص من غیر جنسه شیئا فیبیع درهما و رصاصا مثلا بدرهمین مثلا و لایجوز الدرهم بدرهم و رصاص و یجوز الف درهم و درهم بالف درهم و دینارین مثلا و کذا مملوک و ماله بمال .

(د) اذا کان له دراهم جیاد و اراد ان یبیعها بازید منها غیر جیاد فباع دراهمه بدنانیر ثم باع دنانیره بدراهم جاز .

(ه) اذا اراد ان یبیع شیئا حلی بذهب او فضة فان امکن النزع من غیر ضرر نزعه و وزنه و اشتراه بجنسه و مثله او بغیره و اشتری الآخر بما شاء و ان لم‌یمکن نزعه فان اشتراه بجنس الحلیة فلیکن ازید منها لیکون بعضه بازاء الحلیة و بعضه بازاء غیرها و یکون معه عرض احب و ان اراد ان یشتری نسیئة فلینقد ما بازاء الحلیة ان کان من جنسها و یؤخر ما بازاء غیرها و ان کان الثمن طعاما او متاعا فلا بأس بنسیئة .

(و) اذا اشتری فضة بفضة او ذهباً بذهب لایجوز ان یکون مع احدهما شی‌ء حتی انه لو اشتری مکحلة بمثلها جنساً و وزنا و کان فیها کحل کان دینا علیه حتی یرده یوم القیمة .

(ز) لایجوز ان یشتری الشی‌ء المحلی بالفضة بالفضة اقل مما فیه من الفضة .

(ح‌) تراب دکان الصائغ و فیه سحالة الفضة و الذهب و الحدید و غیرها یباع بالطعام و یتصدق بثمنه فهی اما له و اما لاهله و اما تراب المعدن و فیه جنس واحد فلا بأس ببیعه بغیر جنسه .

(ط) الاسرب و فیه الفضة اذا کان الغالب علیه اسم الاسرب فلا بأس ببیعه بالدراهم و ان کان الدرهم مغشوشا فیه الرصاص مثلا فلا بأس ببیعه بفضة موازنة اذا علم المشتری المغشوش من ذلک فیکون زیادة الصافی بازاء الغش او یشتریه بغیر الفضة .

(ی‌) اذا کان شی‌ء من فضة و ذهب جاز بیعه بوزنهما ذهباً و فضة لیکون الفضة ثمنا للذهب و الذهب ثمنا للفضة و یجوز بفضة زایدة عما فیه منها او ذهب کذلک .

(یا) یجوز انفاق الدراهم المغشوشة ان کانت فی المصر جایزة و ان کانت علی خلاف الجایز فلیبین لهم ذلک .

(یب‌) یجوز للرجل ان یبدل طازجاً بغلة و ردیاً بجیّد وزنا بوزن .

(یج‌) یجوز قضاء الدین من الدراهم و الدنانیر باجود منها و بازید وزنا و عدداً مع عدم الشرط و لایجوز الشرط فی ضمن المعاملة .

(ید) یباع الفضة بالفضة مثلا بمثل یداً بید من غیر زیادة و لا نظرة و اما الذهب بالفضة و الفضة بالذهب فیباع کیفما شاء وزنا و اجلاً الا ان اجتناب النسیئة احوط خوف الکراهة .

(یه‌) من کان له علی غیره دراهم جاز ان یأخذ بدلها دنانیرَ و بالعکس .

(یو) لو کان لک علی صراف دراهم فقلت له حولها دنانیر او بالعکس بالسعر المعین و اثبتها لی عندک فلا بأس .

(یز) لو جاء احد بدراهم فاشتریتها منه بدنانیر معدودة ثم اعطیته کیساً فیه دنانیر کثیرة و قلت له لک من هذه الدنانیر کذا و کذا دیناراً ثمن دراهمک فقبض الکیس ثم رده علیک و قال اثبتها لی عندک صحت المعاملة و ان لم‌تعین و تعیر له الدراهم و ان اشتریت بتلک الدنانیر ثانیاً دراهم فلا بأس به و ان لم‌تعیر الدنانیر .

(یح‌) اذا باع رجل دراهم بدنانیر و وزنته و اتزنت منه ثم کان فی دراهمه نفایة و زیوف ترید ان ترده علیه فلاتؤخر ذلک اکثر من یوم او یومین .

(یط) لو جاء رجل بورق الی الصیرفی فاشتری به الدنانیر فوزن له اکثر من حقه ثم ابتاع منه مکانه دراهم جاز .

(ک‌) لو دفعت الی صراف کیساً فیه دراهم کثیرة و قلت ابیعک مأة درهم من هذا الکیس بعشرة دنانیر مما فی کیسک هذا جاز و ان لم‌توازنا و تناقدا ثم تجتمعان بعد و تناقدان و توازنان .

(کا) یجوز ان تشتری متاعا بدنانیر و تشترط ان یعطیک ورقا کل دینار بکذا و کذا و لو کان علی خلاف ما فی السوق .

(کب‌) لو کان لک علی رجل دراهم فسقطت و لم‌تنفق بین الناس فلک علیه مثل تلک الدراهم بعینها او قیمتها الیوم .

(کج‌) من کان له علی رجل دنانیر ثم اخذ منه شیئا بعد شی‌ء دراهم و لم‌یحاسبا ثم تغیر السعر حین اراد المحاسبة یحاسبان الدراهم علی سعر یوم اخذها لا سعر یوم یحاسبان و ان لم‌یأخذ الدراهم فله دنانیره کما کانت .

(کد) لا بأس بان یقرض الرجل دراهم ببلد و یأخذ ببلد آخر بشرط و بغیر شرط و اذا اراد ان یبعث بدراهم الی بلد فیقرضها الحامل لیرد اذا وصل الی ذلک البلد فلا بأس به .

(که‌) و اذا اشترک اثنان فی شراء دنانیر و قال احدهما لصاحبه انقد عنی ثم بدا له ان یشتری نصیب صاحبه مرابحة فلا بأس .

(کو) لا بأس باشتراط الخیار فی بیع الورق .

 

  نظرات ()
مطالب اخیر تراحم وپیشی گرفتن در حرم تراحم وپیشی گرفتن در حرم ابزار جادوگران تفسیر گوشی قضاوت کانال طتنجیه ماجرای طلوع وغروب طلسم ترجمه جامع الاحکام کاذب ضلالت
کلمات کلیدی وبلاگ